تعميم داده شود و بخس مخصوص مردم باشد .
وَ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ
و در زمين فساد نكنيد ، مانند جملهء قبلى تعميم بعد از تخصيص است يا آغاز مطلب جديد است بنابراين كه مقصود از افساد خونريزى و القاى دشمنى بين بندگان و اسارت و غارت و تعدّى بر آنها و منع كردن جميع حقوق از اهلش و دادن حقوق به غير اهلش باشد . يا بنابراين كه مقصود از افساد ، منع كردن بندگان از طريق آخرت باشد كه همان طريق ولايت است . بنابراين قول خدا :
وَ لا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِراطٍ تُوعِدُونَ
« 1 » تفسير آن مىشود و مقصود از ارض عالم صغير و عالم كبير است .
بَعْدَ إِصْلاحِها
يعنى پس از اصلاح زمين به سبب عقل در عالم صغير ، و به سبب انبيا و اوصياى آنان در عالم كبير . و مقصود از اين قيد ، بيان اين است كه واقع و نفس الامر چنين است ، و اشعار به غايت قبح افساد است نه اينكه مقصود مقيّد كردن افساد پس از اصلاح باشد .
ذلِكُمْ
يعنى اينها كه ذكر شد از ايفاء و ترك بخس ( كمفروشى ) و افساد .
خَيْرٌ لَكُمْ
براى شما بهتر است از آنچه كه شما آن را بهتر گمان مىكنيد و خيال مىكنيد كه با كمفروشى و افساد سودى را به سوى خود جلب مىكنيد .
هامش
( 1 ) اعراف آيه 86 و منشينيد بهر راهى كه بيم دهيد و كسانى كه ايمان آوردند از راه خدا بازداريد .