أَيَّامٍ
بدان كه فعل خداى تعالى مقيّد به زمان نمىشود ، و در اين مورد گفتهاند : افعالى كه به خدا نسبت داده مىشود از زمان منسلخ است .
زيرا همانطور كه ذات محيط به سبب زمان محاط قرار نمىگيرد فعل او نيز مورد احاطهء زمان واقع نمىشود ، و اينكه ايّام خدا محيط به ايّام زمان است ، و مقادير ايّام خدا بر حسب تفاوت مراتب فعلش متفاوت است ، پس گاهى به هزار سال اندازه گيرى مىشود و گاهى به پنجاه هزار سال ، سماوات نيز در عرف اهل اللّه عبارت از عوالم ارواح است كه از مادّه و اندازه مجرّد است .
و زمين عبارت از عوالم اشباح است چه مادّى باشد يا مجرّد از مادّه ، مانند عالم مثال ، و از همين قبيل است سماوات عالم طبع ، چون آنها متعلّق به مادّه و داراى اندازه هستند .
امّا مراتب ممكنات كه مخلوقات خداوند هستند و در آن آسمانها و زمين محقّق مىشوند از جهتى شش مرتبه و از جهتى سه مرتبه است كه بر حسب نزول و صعود شش مرتبه مىشود و آن مرتبهء مقرّبين عاشقان است كه به عبادت ايستاده و به هيچ طرف نظر نمىكنند ، و مرتبهء صف بستگان است ، و از هر دو صنف تعبير به عقول طولى و عقول عرضى مىشود كه در لسان حكماى فارسى ارباب انواع نام دارد ، و مرتبهء تدبيركنندگان امر ، و مرتبهء ركوع و سجودكنندگان ، و مرتبهء اندازه گرفتهشدهها كه از مادّه مجرّداند ، و مرتبهء مادّيات و خلقت آسمانها و زمين ، و