جمله اوّل
( فَمَنِ اتَّقى
. . .
وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ )
- جمله دوّم
( وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا
. . .
فِيها خالِدُونَ )
در لفظ موصول ( من در جمله اوّل ، و الذين در جمله دوّم ) در دخول لفظ ( فاء ) فلا خوف و عدم آن در اولئك در نفى و عدم نفى ، و تكرار مبتدا به سبب اسم اشاره اسم اشاره ( اولئك ) و ( هم ) و عدم آن با هم اختلاف دارند . و سرّ مطلب اشاره به اين است كه نفوس پرهيزكاران متّحد است
( فَمَنِ اتَّقى
. . .
وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ )
و اختلاف و جدايى در تكذيبكنندگان است ،
( وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا
. . .
خالِدُونَ )
و اشاره به لزوم خبر براى صله در جملهء اوّل است ، ( من ، موصول ؛ اتّقى ، صله و فلا خوف خبر است ) نه در جملهء دوّم چون وعده خدا تخلّفپذير نيست ( مربوط به جمله فمن اتّقى . . . ) به خلاف وعيد او ( جمله دوّم ،
وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا
. . . ) و اگر لفظ ( من ) را شرطيه قرار بدهيم معنى مورد نظر ، رساتر مىشود ، لذا در جمله اوّل ( من ) آورد كه مشترك بين شرط و موصول باشد « 1 » .
مبتدا را با وصفى كه ذكر شد مطرح نمود تا زشتى حال مكذّبين را برساند .
و از مانند آنها بودن برحذر دارد ، با اين كه اصحاب آتش را در آنها منحصر نمود به خلاف جملهء اوّل كه در آن قصد حصر انجام نگرفته است .
زيرا چنان كه گذشت تخلّف وعيد جائز ، و داخل شدن تكذيبكنندگان به بهشت و رفع ترس و اندوه از آنها امكانپذير
هامش
( 1 ) اگر ( من ) شرطيّه باشد معنى عبارت اين است : اگر تقوا ورزند و صلح پيشه كنند ترس و اندوهى بر آنان نيست . و اگر ( من ) موصول باشد معنى عبارت اين است : كسانى كه تقوا ورزند و صلح پيشه كنند ، ترس و اندوهى بر آنان نيست .