نمىشود اگر چه از عاقل متذكّر صادر شود .
و مقصود از تقوى در قول خدا
لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
تقواى حقيقى است و آن بازگشت از راههاى كج نفس و پيروى نكردن از ائمّهء جور است تا به طريق قلب و پيروى از امام حقّ متوجّه شود .
و عاقل متذكّر ، مادام كه به امام حقّ نرسد ممكن نيست كه به طريق قبل بازگشت كند ، لذا در آنجا به پيروى از راه راست اكتفا كرد .
وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ
« أنّ » به فتح همزه و تشديد نون ، يا تخفيف نون « ان » مخفّف « انّ » است ، و بنابراين ما بعد آن عطف بر
« أَلَّا تُشْرِكُوا »
است ، و اعتبار حرمت در صراط مستقيم به اعتبار ترك متابعت از شرك است ، يا به تقدير لام است كه متعلّق به « اتّبعوه » باشد و به كسر همزه « انّ » خوانده شده كه عطف بر « تعالوا » باشد ، و « صراط ربّك » و « صراط ربّكم » خوانده شده است ، و اين اشاره است به آنچه كه از قول خدا
« أَلَّا تُشْرِكُوا »
تا آخر آيه استفاده مىشود ، و آن انتخاب حدّ وسط بين افراط و تفريط در فعل و قول است ، و آن صراط ولايت است ، يا اينكه از همان اوّل اشاره به طريق ولايت است كه نزد خدا معهود است .
وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ
اصل آن « تتفرّق » است كه « تاء » علامت فعل مضارع از آن حذف شده ، و فعل منصوب به « ان » بعد از « فاء » است ، و « باء » براى تعديه است .
و معنى آن اين است كه راههاى مختلف را پيروى نكنيد