كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ
گوئى كه مىخواهد در قبول رسالت و اسلام از زمين بر فراز آسمان رود .
كَذلِكَ
يعنى همانطور كه خداوند براى كسى كه مىخواهد گمراهش كند شكّ و تنگى سينه را قرار مىدهد همچنين بر كسانى كه ايمان نمىآورند پليدى را قرار مىدهد « الرّجس » با كسر راء و فتح آن و كسر جيم ، و با حركت به معنى پليدى و گناه و هر عملى كه پليد باشد و شكّ و عقاب آمده است .
كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ
( همهء اينها براى كسانى است كه ايمان ندارند ) .
وَ هذا
و اين كه ذكر شد كه سينهء بعضى را براى اسلام باز قرار داديم و بعضى را تنگ .
صِراطُ رَبِّكَ
سنّت ربّ توست .
مُسْتَقِيماً
و در هيچ يك از اين دو ارادهء هدايت يا ضلالت انحرافى از ميزان دو استعداد حاصل نشده است چون هر دو اراده به مقدار استعداد و استحقاق دو طايفه است . يا اينكه مقصود اين است كه آنچه كه تو بر آن هستى از ولايت كه آن روح نبوّت و رسالت توست راه راست پروردگار توست كه در آن نه افراط است و نه تفريط . ( وجه دوّم با توجّه به آيات بعد اصحّ و ارجح است . )
قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ
يعنى آيات تدوينى را تفصيل داديم كه در بيان آيات تكوينى است كه در سينهء مردم بر حسب استعدادهاى مختلفشان وارد مىشود .