فَتَيَمَّمُوا
« يمّ » و « أمّ » به معنى قصد است يعنى پس قصد كنيد .
صَعِيداً
به خاك يا روى زمين ، بنا بر اختلافى كه در معنى لغوى آن است .
طَيِّباً
يعنى طاهر يا مباح ، و چون در تفسير « صعيد » اختلاف هست در جواز تيمّم بر سنگ و گل نيز اختلاف واقع شده است . اگر مقصود از صعيد مطلق روى زمين باشد پس آيهء آينده در سورهء مائده دلالت مىكند بر عدم جواز تيمّم بر چيزى كه در آن غبار وجود ندارد مانند سنگ سخت و گل . چون خداى تعالى در آنجا فرموده : « صورتها و دستهايتان را با آن مسح نمائيد » .
و اخبار دلالت مىكند بر جواز تيمّم به خاك ، سپس به چيزى كه در آن غبار وجود دارد مانند پشم و ريسمان و اسب و غير آن دو ، سپس به گل ، سپس به سنگ ، و لكن اخبار دلالت مىكند بر اينكه تيمّم به غير خاك از باب اضطرار است .
فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ
يعنى مسح كنيد قسمتى از صورت را ، و موضوع مسح از مجملات بوده است كه در اين آيه براى ما روشن و واضح بيان شده است .
وَ أَيْدِيكُمْ
عطف بر « وجوهكم » است يعنى قسمتى از دستهايتان و براى ما مقصود را بيان كردهاند و ما را متحيّر و سرگردان رها نكردهاند كه ندانيم كجا را بايد مسح كنيم . و احتياجى نيست كه هر يك از ما نظر خاصى ابراز كنيم و هواى نفسمان را خداى خود قرار دهيم و الحمد للّه ربّ العالمين ، ( و سپاس مخصوص پروردگار جهانيان است ) .
إِنَّ اللَّهَ كانَ عَفُوًّا
يعنى خداوند به شما اجازهء نزديك شدن به نماز را با وجود آلوده شدن به پليدىها و نجاسات طبيعت و نفوس ، حتّى بدون اينكه بدنتان را با آب صورى بشوئيد ، و بدون اينكه نفسهايتان را با آب معنوى بشوئيد داده است مشروط بر اينكه ، خاك ذلّت و مسكنت بر