كعبه در شهرهاى آباد و داراى تجارت و زراعت قرار گيرد كه در اين صورت معلوم نمىشود كه روزى اهل آنجا با اسباب الهى است يا اسباب طبيعى ، بلكه اعتقاد بر اين مىشود كه با اسباب طبيعى است چنان كه اصحاب حسّ و طبيعيّون و دهريّون به آن معتقدند .
و آنگاه كه فهميديد كه روزيهاى مردم و سودهايشان جز با اسباب الهى ميسّر نيست مىفهميد كه خداى تعالى عالم به جميع اسباب نزديك و دور و روحانى و جسمانى و علوى و سفلى است و اينكه خداى تعالى بر توجيه اسباب به سوى اين مسبّب قدرت دارد ، و نفرمود :
لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ
يعنى از كلمهء قدرت استفاده نكرد ، زيرا قدرت نسبت به مسبّب ، سبب قريب است بر خلاف علم ( كه سبب بعيد است ) ، پس گويا كه قدرت از حصول مسبّب استفاده مىشود « 1 » .
« و » تا بدانيد
أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
زيرا كسى كه عالم باشد به اسباب خفى روحانى ، و جلىّ جسمانى و توجيه اين اسباب به سوى مسبّب كه بعيد الحصول است عالم به هر چيز از بزرگ و كوچك مىشود ، و آن تأكيد و تعميم است پس از اطلاق و تخصيص .
[ سوره المائدة ( 5 ) : آيات 98 تا 99 ]
اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ وَ أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 98 ) ما عَلَى الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاغُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما تَكْتُمُونَ ( 99 )
ترجمه :
اى مردم بدانيد كه هم عقاب خدا بسيار سخت و دشوار است و هم خدا بسيار آمرزنده و مهربان است
بر پيامبران جز رساندن احكام خدا وظيفهاى نيست و خدا هر چه را آشكار سازيد يا پنهان داريد ، مىداند .
هامش
( 1 ) چون مسبّب لازمهاش استفاده از سبب قريب يعنى قدرت مىباشد لذا بديهى است كه بايد قدرت داشته باشد و لزومى به ذكر آن نيست در حالى كه علم داشتن به اين قدرت در مرحلهء بعد قرار مىگيرد كه در واقع جلب توجّه علمى مردم به اين مسئله مىباشد .