اعتدال مردم قرار داد ، يا كعبه را معتدل قرار داد تا مردم بهرهمند گردند ، يا از « قام المرأة » يعنى زن به شأنش قيام كرد و امر خودش را كفايت كرد ، و معنى آن اين است كه خداوند كعبه را براى مردم كفايتكننده قرار داد يا به معنى قوام است به معنى آن چيزى كه زندگى مردم به آن استوار است يا به معنى ملاك كار و تكيهگاه آن يعنى خداوند آن را تكيهگاه همهء امور مردم در معاد و معاششان قرار داد .
وَ الشَّهْرَ الْحَرامَ
ماه حرام يعنى جنس ماه حرام و افراد آن جنس چهار است ذىالقعده ، و ذىالحجّه ، و محرّم ، و رجب ، يا مقصود ماه حرام مورد نظر است كه ماه حجّ باشد ، و آن عطف بر « كعبة » است خواه توصيف آن فرض شود به اينكه قيام براى مردم است ، يا فرض نشود .
وَ الْهَدْيَ وَ الْقَلائِدَ
يعنى صاحبان قلائد يا خود قلائد ، و ذكر آن در اوّل سوره گذشت .
بدان كه قرار دادن كعبه به منزلهء قلب بيت اللّه الحرام كه همان سبب اعتدال مردم مىشود و مقام آن در عالم صغير كه موجب كفايت امور آنان مىگردد و ملاك كار و ستون زندگى آنان به آن وابسته است واضح و روشن مىباشد و منظور از ماه حرام نيز سينهاى است كه قلب در آن واقع شده و منظور از « هدى و قلائد » قواى روانى است كه بعضى آشكارا و نشاندار و بعضى بىنشانند و بودن صاحب قلب و صاحب سينه و طلبكنندگان وصول به قلب و سينه . . . همهء اينها جهت قيام براى مردم است كه واضح بوده و هيچ خفائى در آن نيست .
در اوّل سوره و در قول خداى تعالى :
مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً
در سورهء آل عمران اشاره به تأويل آن شد .
و اينكه منظور از كعبهء سنگها قيام براى مردم باشد از آنچه كه قبلا گفتيم ظاهر مىشود كه آن كعبه ظهور قلب است ، و در آن هر چيزى كه در قلب جريان دارد ، جارى است . علاوه بر اين تاجرهاى كعبهء احجار