وجودش نيست ، از او شطحيّاتى ظاهر مىشود كه از غير او صحيح نيست چنان كه در مقام قبلى نيز شطحيّات از او صادر مىشود ، و چنان كه سالك در اين مقام براى نفس خودش عين و اثرى نمىبيند ، براى غير خودش نيز عين و اثرى نمىبيند .
و از اين مقام و مقام سابقش آن وحدتى كه ممنوع است و عقائد باطل و اعمال فاسدى بر آن مترتّب مىشود ناشى مىشود . پس اگر عنايت الهى شامل حال او شد و از فنايش افاقه حاصل نمود و باقى به بقاى خدا شد بر حسب ذات و صفات و افعال محسن مىشود ، و لذا خداوند بعد از ذكر تقوى فرمود :
وَ أَحْسَنُوا
كه ايمان و عمل هر دو را انداخته ، زيرا بعد از فناى ذاتى و بقاى باللّه ذات و صفت و فعلش نيكو و احسان او حقيقى مىشود ، ولى قبل از اين از مشوب بودن به بدى و اسائه به مقدارى كه قبل از فنايش نسبت وجود به نفسش داده مىشد خالى نبود ، و نيز قبل از فنا به مقدار نسبت وجود به نفسش مبغوض است ، نه محبوب على الاطلاق . و بعد از فنا و قبل از بقاى باللّه ديگر موضوعيّتى براى او نيست تا بر او به محبوبيّت و مبغوضيّت حكم شود و بعد از بقاى باللّه محبوب على الاطلاق مىگردد ، و لذا در آخر آيه فرمود :
وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
.
[ سوره المائدة ( 5 ) : آيه 94 ]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنالُهُ أَيْدِيكُمْ وَ رِماحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ ( 94 )
ترجمه :
اى اهل ايمان خدا شما را به چيزى از شكار مىآزمايد كه در دسترس شما و تيرهاى شما آيند تا بداند كه چه كسى در باطن از خدا مىترسد ( و صيد محكوم به حرمت شكار را شكار مىكند ) پس هر كه بعد از اين ، از حدود خدا تجاوز كند او را عذابى دردناك خواهد بود .