اعمال شرعى و تدبيرهاى مربوط به معاد و معاش و اخلاق زيبا و مكاشفات صورى و بر حسب قلب چيزى است كه خداوند آن را براى قلب مباح كرده است از قبيل اعمال قلبى ، و واردات الهى و علوم لدنّى و مشاهدات معنوى كلّى . و همچنين است در ساير مراتب و طيّبات از اين محلّلات در هر مرتبهاى آن چيزى است كه قواى مدركهء مخصوص همان مرتبه لذّت مىبرد .
و مطلق مباح در هر مرتبهاى نسبت به مباح مرتبهء پائينتر طيّب است ، و خداى تعالى دوست دارد كه به اجازه و رخصتهاى او اخذ شود همانطور كه دوست دارد به واجباتش اخذ شود ، و دوست ندارد آز و حرص و تجاوز در رخصتهايش به نحوى كه منجرّ به انتقال به حرام بشود كه با اصل شرع ممنوع است ، يا به نحوى كه موجب حرام گشتن مباح بودش بدين نحو كه مباح را آن قدر پهن و عريض بگيريم كه به سبب زياده روى از حدّ ترخيص بگذريم ، چنان كه خدا دوست ندارد از رخصتهايش خوددارى شود .
بنا بر اين معنى آيه چنين مىشود : اى كسانى كه ايمان آوردهايد از رخصتها امتناع نكنيد ، و بهوسيله قسم و شبهه و يا به كسالت آن مانند آنچه را كه قواى مدركه بر حسب هر مرتبه و قوّهاى از آن لذّت مىبرند بر خود حرام نكنيد از چيزهايى كه خداوند آنها را براى شما مباح گردانيده ، زيرا خداوند دوست دارد بندهاش را در حالى ببيند كه از چيزهائى كه براى او مباح كرده لذّت برده و بهرهمند مىشود ، چنان كه دوست دارد ببيند از عبادات و مناجات با خدا لذّت مىبرد ، و خوددارى نكنيد بدين نحو كه از لذّتهاى مرتبه عالى به لذّتهاى مرتبه دانى و پائين اكتفا كنيد ، زيرا خدا دوست دارد بندهاش را ببيند كه بر طلب لذّتهاى مرتبهء عالى اصرار مىكند ، چنان كه در اين حالت دوست دارد بندهاش را ببيند كه از مناجات مرتبهء پائين اعراض كرده و فقط به
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 416
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٤١٦