كَثِيرٌ مِنْهُمْ
بسيارى از آنها ، اين عبارت بدل بعض از كلّ است .
وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِما يَعْمَلُونَ
و خدا آگاه است كه آنها چه مىكنند اين معنى در امّت محمّد صلّى اللّه عليه و آله واقع شده است و مقصود از آيه كنايه از آنهاست .
در كافى از امام صادق ( ع ) در بيان وجود كنايه آمده است : « و حسبوا أن لا تكون فتنة » فرمود : تا پيامبر در ميان آنان بود كر و كور شدند تا اينكه پيامبر قبض روح شد ، سپس خداوند توبهء آنها را پذيرفت تا اينكه امير المؤمنين علىّ ( ع ) قيام نمود باز كرد و كور شدند تا الآن .
و ممكن است بيان كنايه به وجهى ديگر باشد و آن اينكه گفته شود :
گمان كردند امتحان نخواهند شد ، چون در مكّه عهد بستند و از دلائل صدق محمّد صلّى اللّه عليه و آله كور و كر شدند ، سپس وقتى كه با علىّ ( ع ) به خلافت بيعت كردند خداوند توبهء آنان را پذيرفت و باز بعد از آن كور و كر شدند و عهد و بيعت را شكستند .
[ سوره المائدة ( 5 ) : آيه 72 ]
لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ وَ قالَ الْمَسِيحُ يا بَنِي إِسْرائِيلَ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَ رَبَّكُمْ إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَ مَأْواهُ النَّارُ وَ ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصارٍ ( 72 )
ترجمه :
آنان كه به خدائى مسيح پسر مريم قائل شدند به راستى كافر شدند در صورتى كه مسيح به بنى اسرائيل گفت خدائى را كه آفرينندهء من و شماست ، بپرستيد هر كس كه به او شرك آورد خدا بهشت را بر او حرام سازد و جايگاهش در آتش دوزخ باشد و ستمكاران عالم را هيچ كس يارى نخواهد كرد .
تفسير :
لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ
چون قائل به الوهيّت عيسى ( ع ) شدند و الهيّت را در عيسى حصر كردند يا به اتّحاد