وَ أَرْجُلَكُمْ
با جرّ عطف بر « رءوسكم » است و با نصب عطف بر محلّ « رءوسكم » است ، و عطف آن بر « وجوهكم » با جواز عطف بر « رءوسكم » در نهايت بعد است . نهايت اين است كه در اين عطف محتمل و مجمل است مانند ساير اجزاى آيه محتاج به بيان است .
و رأى ما بيانكنندهء قرآن نيست چون مستلزم ترجيح بلا مرجّح است ، بلكه مبيّن قرآن كسى است كه خدا و رسول بر نصب او تصريح كردهاند ، نه كسى كه عامة آن را نصب كرده باشند ، زيرا نصب كردن شخص انسانى براى بيان قرآن و خلافت رحمان كمتر از نصب بتها براى عبادت مردم نيست يا كمتر از گوسالهء ساختهشدهء به دست عوام نيست .
و تفصيل « وضوء » و كيفيت آن به طور تفصيل بما رسيده است و از جانب ائمّهء ما بيان شده است ، آنان كه از جانب خدا و رسول نصّ بر خلافت آنان شده است و فقها آن را تفصيل دادهاند و احتياجى به تفصيل در اينجا نيست .
وَ إِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضى أَوْ عَلى سَفَرٍ أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ مِنْهُ
يعنى از خاك پاك تيمّم كنيد ، و شرح آيه به طور تفصيل در سورهء نساء گذشت پس احتياجى به تكرار نيست .
ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ
مفعول « يريد » محذوف است يعنى خداوند نمىخواهد امر به غسل و تيمّم بكند تا بر شما در دين حرج قرار دهد يا لام « ليجعل » براى تقويت است و ما بعد آن مفعول است و آن استيناف است براى بيان وجه تشريح تيمّم .
وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ
و ليكن مىخواهد با غسل اعضاى باطنى با توبه نزد اهلش ، و با غسل اعضاى ظاهرى بهوسيله آب ، شما را پاكيزه گرداند . پس اگر براى شما ميسّر نشد به سبب اظهار خوارى و مسكنت و عجز و بلند كردن خاك ذلّت بر مقاديم نفوس و ابدانتان ( آنچه را كه بر