است ولى از نظر تأويل كه بازگشت به مقام صدر باشد ، رجحان است ) .
وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ
بغض و عداوت شما با قومى ، يا بغض و عداوت قومى با شما ، اين حالت را در شما به وجود نياورد و يا شما را وادار نكند كه از مسجد الحرام بازتان دارد . شتّان با فتحه نون به حالت مصدر ، يا به سكون نون به حالت مصدر يا وصف خوانده شده است . ان با فتح همزه به تقدير لام ، يا باء ، يا على خوانده شده است ( لان - بان - على ان ) ، و ممكن است كه به تقدير « فى » باشد ، و اينكه بدل از « شتّان قوم » باشد به نحو بدل اشتمال يا مفعول دوم « يجرمنّكم » باشد ، و با كسر همزه نيز خوانده شده است .
أَنْ تَعْتَدُوا
مفعول دوّم « يجرمنّكم » است يا به تقدير « لام » يا « باء » ، يا « على » يا « فى » است ، يا بدل از « شنآن قوم » يا از « صدّوكم » است به نحو بدل اشتمال . يعنى دشمنى قومى ، شما را وادار به تجاوز و ظلم نكند بدين گونه كه از آنچه كه خداوند در شريعت براى شما روا شمرده و از آنچه كه در طريقت براى شما معيّن كرده است بيرون رويد ، كه ناگزير كه از مقام سينه كه به سبب اسلام باز و گسترده گرديده تنزّل پيدا مىكنيد ، و فرمانبر نفس امّاره مىشويد پس نيروهائى را كه شما را از حضور در نزد قلب مانع مىشوند ، از ريشه بركنيد و كسانى را كه شما را از حضور در نزد صاحب قلب مانع مىشوند بكشيد ، كه همهء اينها امتثال نفس امّاره است ، بلكه بايد شما با نرمى و مرافقت و مدارا رفتار كنيد و حقّ هر صاحب حقّى را عطا كنيد .
وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى
اثم عبارت از بدى كردن است كه به غير تعدّى نشود و عدوان بدى كردن است كه به غير تعدّى شود و
وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ
هر دو بدى كردن با گناهكار و متجاوز متّحد است ، يعنى بر هر دو نوع بدى كردن ، كمك نكنيد .
وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ
بپرهيزيد از خدا در اعتداد و كمك