اى حار همدان هر كس بميرد مرا مىبيند ، مؤمن باشد يا منافق و چشمش مرا مىشناسد و من او را به شخص و اسم مىشناسم و هر چه را كه انجام داده است ، به آن آگاهم « 1 » .
و سرّ مطلب اين است كه در حال احتضار حجاب برداشته مىشود و محتضر ملكوت را مشاهده مىكند ، و اوّلين چيزى كه از ملكوت ظاهر مىشود عبارت از ولايت است كه سريان دارد و مقوّم همهء اشياء است و اصل در آن علىّ ( ع ) است و همهء انبيا و اوليا گذشته و آينده سايههاى او مىباشند . پس اوّل چيزى كه ظاهر مىشود عبارت از ولايت مطلقه است كه همه به آن ايمان مىآورند ، و اخبار در اين كه مقصود از آيه اين است كه هيچ يك از اهل كتاب نيست مگر اينكه قبل از مرگش به محمّد صلّى اللّه عليه و آله و علىّ ( ع ) ايمان آورد ، فراوان است .
و در خبر ديگرى است : اين آيه در خصوص ما نازل شده است ، و حاصل آن خبر اين است كه از اولاد فاطمه كسى نمىميرد مگر اينكه به امامت امام اقرار مىكند .
و آنچه كه در تفسير آيه ، از ايمان به محمّد صلّى اللّه عليه و آله يا به عيسى ( ع ) يا به مهدى ( ع ) وارد شده است ، همهء آنها به ايمان به علىّ ( ع ) بر مىگردد ، زيرا كه همهء آنها ظهور ولايت كلّى است و همهء آنها به سبب ولايت محقّق مىشود .
وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً
يعنى عيسى ( ع ) بر آنها شاهد است يا اينكه منظور از آن دلدارى ديگرى براى محمّد صلّى اللّه عليه و آله است بدين نحو كه علىّ ( ع ) روز قيامت شاهد بر اهل كتاب و بر منافقين امّت است .
پس شهادت مىدهد بر آنها به آنچه كه انجام دادهاند .
هامش
( 1 )يا حار همدان من يمت يرنى * من مؤمن او منافق قبلايعرفنى طرفه و اعرفه * بعينه و اسمه و ما فعلا