ندارد .
از سوى ديگر چون مفهوم مخالف و مفهوم قيد معتبر نيست لازم نيست كه اين اقسام محبوب باشند ، بلكه آيه دربارهء آنها ساكت است و بايد با آيات ديگر و اخبار مربوط به احكام بيان شود .
اين آيه كه در بيان حكم صدا بلند كردن به بدى و زشتى است از احكام قالب و احكام ظاهر شريعت است . و امّا خطورات ذهنى و خيالات اگر چه كه آنها نيز اقوال نفس است و بد آنها بد است و خوب آنها خوب ، ولى در شريعت مؤاخذهاى بر آنها نيست ، و از امّت مرحومه « 1 » رفع شده است ، امّا در طريقت بر آن مؤاخذه مىباشد ، چنان كه به آن اشاره كردهاند و در جواب كسى كه از خطورات ذهنى سؤال كرده است ، فرمودهاند : آيا بوى گنديده و بوى خوش هر دو مساوى هستند ، يعنى بوى خوش پاداش دارد و بوى بد مؤاخذه .
بدى گفتار اعمّ از اين است كه دروغ و يا افترا و يا راستى كه غيبت دربارهء چيزى باشد كه جائز نيست ، يا صدق و غيبت چيزى باشد كه جائز است ، يا صدق باشد بدون شنواندن به كسى كه بدى را به او نسبت مىدهند ، تا اينكه غيبت نباشد ، يا با شنواندن غير در حضور كسى كه نسبت بدى به او داده مىشود ، هيچ يك از اين معانى و موارد محبوب خدا نيست و تنها بلند گفتن بدى از ناحيهء مظلوم درست است . و لكن اين معنى مجمل است و احتياج به بيان دارد ، زيرا قطعا همهء شقوق آن جائز نيست . و موارد جائز را براى ما بيان كردهاند ، مثل موارد جواز غيبت ، و مانند بيان بديهاى ميزبان در مهمانى توسط مهمان ، اگر مهمانى او خوب نباشد ، و مثل تكذيب كردن كسى كه به چيزى كه در تو نيست ، ترا مدح
هامش
( 1 ) منظور از امّت مرحومه ، امت اسلام است كه مورد رحمت و عنايت خداوند قرار گرفتهاند .