كند .
به علىّ ( ع ) نسبت داده شده است كه فرمود : مقعدهايشان چالهها را به اشتباه گرفته است .
و به خالد فرمود : اين كار را كسى انجام مىدهد كه مقعدش « 1 » تنگتر از مقعد تو باشد .
ولى اين مطلب و اين سؤال باقى مىماند كه آيا آن محبوب است چنان كه ظاهر استثنا نشان مىدهد يا اينكه صرفا مذموم نيست . پس مىگوئيم : كه مطلق جهر به سوء محبوب خدا نيست ، زيرا خداوند محبّت خود را ، به احسان در مقابل بدى معلّق كرده است ، آنجا كه فرموده :
وَ الْكاظِمِينَ الْغَيْظَ وَ الْعافِينَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
« 2 » .
اين آيه و آيات ديگرى كه امر به صبر در هنگام اسائه و بدى مىكند دلالت بر آن دارد كه صبر ، در برابر بدى محبوب است يا حدّ اقل بنا بر بعض وجوه ، مبغوض نيست .
زيرا كه انسان از اوّل اسلامش تا ايمان كامل ، مراتب و درجاتى دارد ، و هر مرتبهاى حكم مخصوص به خود را دارد ، پس حكم يك مرتبه در مرتبهء ديگر جريان ندارد . و اين مطلب يكى از دو معنى نسخ در آيات و اخبار است .
پس صاحب مرتبهء اوّل از اسلام كه در مقابل يك بدى به ده بدى قانع نشده و تندى غضبش جز با صد بدى شكسته نمىشود اگر امر خدا را امتثال كرد و در مقابل يك بدى به يك بدى اكتفا نمود اين كار او محبوب خداست ، و خداوند در مورد صاحب همين مرتبه فرموده است :
فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ
ولى همين كار از صاحب درجهء دوّم
هامش
( 1 ) منظور اين است كه كسى كه آن كار را انجام مىدهد آمادگى بيشترى دارد .
( 2 ) سوره آل عمران ( 3 ) ، آيهء 134