به آنها مكر مىكند يعنى مكرشان را باطل مىسازد و بر آن مكر و نفاق مجازاتشان نيز خواهد كرد و چون به نماز آيند با حال بىميلى و كسالت و براى رياكارى مىآيند و جز تعداد كمى خدا را ياد نمىكنند .
تفسير :
إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ
اين آيه به نظر مىآيد كه جواب آن چيزى باشد كه از آن سؤال مىشود ، و آن حال منافقين با خدا ، و در عبادت با خداست ، از اين جهت در اينجا ادات وصل نياورد و مقصود از مكر و حيله آنها نسبت به خدا ، مكر و حيلهء آنان نسبت به مظاهر خداى تعالى است كه اتمّ آن مظاهر ، محمّد صلّى اللّه عليه و آله و علىّ ( ع ) است .
يا به اين اعتبار به خدا حيله مىكنند كه به زبانهايشان مىآورند و مىگويند ما مبدئى داريم كه امر و نهى از آن مبدأ ناشى مىشود . و گرنه آنها خدا را نمىشناسند تا نسبت به او خدعه و حيله كنند .
« و » و راه عبادت آنان اين است كه :
إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى يُراؤُنَ النَّاسَ
اين قسمت آيه بيان حيله و خدعهء آنهاست ، يعنى در وجود آنان انگيزه و شوق عبادت نيست ، گويا كه آنها از روى اكراه و اجبار به نماز قيام مىكنند ، نه براى عبادت خدا ، بلكه عبادت آنها براى خدعه و حيله با خدا و نشان دادن به مردم است .
« و » به همين جهت
لا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا
خدا را جز اندكى به ياد نمىآورند يا جز جمع اندكى به ياد خدا نيستند و از امير المؤمنين ( ع ) است كه هر كس در پنهانى ذكر خدا كند ، او خدا را بسيار ذكر كرده است ، همانا منافقين خدا را آشكارا ذكر مىكردند ، و در پنهان ذكر نمىكردند ، پس خداى تعالى فرمود :
يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا
.
[ سوره النساء ( 4 ) : آيه 143 ]
مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ لا إِلى هؤُلاءِ وَ لا إِلى هؤُلاءِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلاً ( 143 )