تفسير :
لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ
« من » تبعيضيّه يا بيانيّه است و ما بعد آن بيان كثير است ، يا « من » ابتدائيّه يا تعليليّه است و معنى آن اين است كه در بيشتر مردم خيرى كه ناشى از نجواى آنان باشد نيست ، يا اينكه به خاطر نجواى آنان براى آنها خيرى نيست ، و در اين صورت « من نجواهم » قيد نفى است يا منفى در حالى كه بهوسيله نفى مرفوع شده است .
و قول خداى تعالى
إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ
استثناء از « كثير » است به تقدير « نجوى من امر بصدقة » بنا بر اوّل ، و بدون تقدير بنا بر دو احتمال آخر يا اينكه استثناء منقطع است بنا بر وجه اوّل .
أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ النَّاسِ
و « معروف » به قرض تفسير شده است ، پس كسى كه در سرّ و نجواى خود امر به صدقه كند از جهت اينكه امر به صدقه است نجوا براى او و براى مأمور و مأمور له خير است ، اعمّ از اينكه نجواى او با غيرش باشد و مأمور غير او ، يا اينكه نجواى او با خودش باشد به سبب خطورات ذهنى و خيالات و مأمور نيز خودش باشد ، و از ائمّه ( ع ) آمده است كه در هنگام خوابهاى مشوّش اين آيه را بخوانيد «
إِنَّمَا النَّجْوى مِنَ الشَّيْطانِ
. . . تا آخر آيه » و اين اشاره به اين است كه خوابهاى مشوّش نجواى شيطان است .
و از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه خداى تعالى تجمّل « 1 » را در قرآن واجب كرده است . پس سؤال شد : تجمّل چيست ؟ فرمود :
تجمّل چيزى است كه صورت تو پهنتر از صورت « 2 » برادرت باشد تا اينكه براى او تدبير و انديشه كنى و كار خير او را انجام دهى « 3 » .
هامش
( 1 ) تجمّل در كلام : در سخن گفتن نرمش پيشه كردن و با لطف و محبت سخن گفتن ، تجمّل : آرايش و زينت كردن ، بر مصائب دهر استقامت كردن ( منجد الطّلاب ) .
( 2 ) كنايه از وجيهتر و باآبروتر بودن است .
( 3 ) تفسير صافى : 1 / ص 499 ، تفسير قمى : 1 ، ص 152 ، تفسير برهان : 1 / ص 415 / ح 1