قول خدا :
أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ
ناشى شده است ، و توهّم اين است كه چگونه عمل عاملين ضايع نمىشود در حالى كه مؤمنين با كمال طاعتى كه دارند در تنگناى زندگانى و به بلاى كثير مبتلا هستند ، و كافرين و منافقين با اينكه اطاعت خدا نمىكنند در وسعت عيش هستند و از گرفتارى آسودهاند .
و خطاب مخصوص نبى صلّى اللّه عليه و آله است به طريقه ضرب المثل كه مىگويد : تو را قصد مىكنم ولى تو بشنو اى كنيز « 1 » ، يا اينكه خطاب عامّ است نسبت به هر كس كه خطاب در مورد او ممكن است .
روايت شده است كه برخى بعد از آن كه مىديدند كه كافرين در راحتى و فراخى عيش هستند ، چنين توهّمى را به زبان آورده مىگفتند :
دشمنان خدا را مىبينيم در خير هستند در حالى كه ما از گرسنگى هلاك شديم ، آن وقت اين آيه نازل شد كه :
لا يَغُرَّنَّكَ
« 2 »
تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلادِ
: تقلّب كنايه است از وسعت و راحت و تجارت سودآور آنها ، و قدرتمندى آنها از چيزى كه مىخواهند .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 197 ]
مَتاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهادُ ( 197 )
ترجمه :
دنيا متاعى اندك است و پس از اين جهان منزلگاه آنان جهنّم است و چه بد آرامگاهى است .
تفسير :
مَتاعٌ قَلِيلٌ
: يعنى آن تقلّب متاعى اندك است ، جواب سؤالى است كه محذوف است در مقام تعليل ، و خبر مبتداى محذوف است ، يا مبتداى خبر محذوف ،
هامش
( 1 ) ضرب المثل عربى ( ايّاك أعني و اسمعى يا جاره ) وقتى كه مطلبى به كسى گفته مىشود و حال آن كه منظور آن است سايرين كه ظاهرا مورد خطاب نيستند توجه كنند در فارسى مىگويند ( به در مىگويم كه ديوار بشنود ) .
( 2 ) صافى : ج 1 ، ص 370 .