و علاوه بر خلافت ، دين پسنديدهء آنان را ( كه اسلام واقعى است ) بر همهء اديان تمكين و تسلّط عطا كند و به همهء مؤمنان پس از خوف و انديشه از دشمنان ايمنى كامل دهد كه مرا به يگانگى بىهيچ شائبهء شرك و ريا پرستش كنند و بعد از آن هر كه كافر شود ، در حقيقت فاسق تبهكار است ( كه با شناسائى و معرفت حقّ از پى شهرت نفس به راه كفر مىروند ) .
يعنى نبايد ، از جهت گفتار و حال و شهود به من شرك ورزند .
عَلى رُسُلِكَ
: اين كلمه مجمل است و احتياج به تقدير مضاف دارد و آن يا متعلّق به « وعدتنا » است كه تقدير ( آتنا ما وعدتنا على السنة رسلك ) مىشود يعنى آنچه را كه به زبان رسولانت وعده دادى . يا متعلّق به « آتنا » است كه تقدير ( آتنا ما وعدتنا على طريقة رسلك ) مىشود ، يعنى بر راه رسولانت بدار . يعنى همان راهى كه به رسولانت عطا كردى ، براى ما قرار ده از قبيل كمال بقا در كثرات به نحوى كه هيچ يك از حقوق كثرات مهمل نشود ، و لحاظ توحيد به نحوى كه نه بودن در مرتبهء توحيد از مرتبهء تكثير باز دارد و نه شأن تكثير از شأن توحيد و علّت اينكه آنچه را كه خداوند وعده داده است سؤال و درخواست كردند با اينكه وعدهء خداوند تخلّفپذير نيست و احتياج به درخواست ندارد ، بدان جهت است كه مىترسيدند كه در آن شرايطى كه خداوند به آنها وعده داده بود ، كوتاهى و تقصير كرده باشند ، پس سؤال و درخواست به جهت كوتاهى در آمادگى خودشان است ، نه اينكه محض تعبّد باشد ، چنان كه مفسّرين عامّه گفتهاند .
وَ لا تُخْزِنا يَوْمَ الْقِيامَةِ
: يعنى ما را رسوا و خوار نكن به اين طريق كه عيب و نقصى در ما باقى بماند تا اينكه در قيامت بدان سبب رسوا و مفتضح شويم .
إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعادَ
: كه تو وعدهات را خلاف نمىكنى ، جمله يا استيناف است در مقام تعليل ، يا جواب سؤال است از روش خداى