ظاهرتر از آن است كه مخفى شود . پس متفرّد به خداى تعالى شويد و با ذكر او انس بگيريد . به امير المؤمنين ( ع ) در مورد اين آيه نسبت داده شده كه فرمود : شخص سالم در حال ايستاده نماز مىخواند ، و مريض در حال نشسته ، و كسانى بر پهلو خوابيده نماز مىخوانند كه ضعيفتر از مريضى باشند كه نشسته نماز مىخواند . « 1 »
بيان فكر و مراتب آن
وَ يَتَفَكَّرُونَ
: فكر و تفكّر و نظر ، عبارت از انتقال از معلوم حاضر ، به مجهول است ، چنان كه علم فقه عبارت از علم دينى است كه از آن به علم ديگرى ندارد ، چنان كه فكر نزد آنان سير كردن از مبادى معلوم است به مقاصدى كه براى انسان مطلوب است ، يعنى مقاصدى كه در آخرت نفع بدهد .
فكر به اين معنى از والاترين عبادات و بزرگترين عامل نزديكى به خداست و در مدح فكر به اين معنى اخبار زيادى وارد شده است .
از جملهء اخبار اين است كه تفكّر يك ساعت بهتر از عبادت شصت سال است .
براى اين فكر مراتب و درجاتى است بر حسب اختلاف حالات اشخاص .
يكى از آن مراتب اين است كه دربارهء ويرانهاى كه مىبيند تفكّر كند ، و از آنجا به فانى شدن سازنده و ساكنين آن منتقل مىشود ، و از آنجا متوجّه به فانى شدن نفس متفكّر مىشود كه اين نفس همانند همان كسانى
هامش
( 1 ) تمام احاديث مأخوذ است از تفسير صافى : ج 1 ، ص 151 و 321 و نيز تفسير عياشى ج 1 ، ص 211 ، ح 174 و اصول كافى باب الذكر و خصال و مجمع البيان .