مفعول است .
معنى املاء مهلت دادن يا زياد شدن عمر است .
إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً
: جواب سؤال مقدّر است ، و « ما » كافّه است يا مصدريّة يا موصوله .
وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ
: يعنى از هم اكنون كه پيامبر سخن مىگويد . در دنيا و آخرت ، عذابى به آنان مىرسد كه خوار و ذليلكننده است .
و چون مقام ، مقام ناخشنودى و خشم است ، گسترش كلام و درشتى و تكرار ، مناسب مقام است و لذا نفى ضرر و ثبوت عذاب را با اوصاف مختلف آورد ، و در آيهء اوّل وصف عظيم را براى عذاب آورد تا اشعار به اين باشد كه عذاب منافق شديدتر و بزرگتر از عذاب كفّار است .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 179 ]
ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشاءُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ إِنْ تُؤْمِنُوا وَ تَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ ( 179 )
ترجمه :
( 3 / 179 )
خداوند هرگز مؤمنان را وانگذارد به اين حال كنونى كه مؤمن و منافق به يكديگر مشتبهند تا آنكه به آزمايش ، بدسرشت را از پاك گوهر جدا كند و خدا همهء شما را از سرّ غيب آگاه نسازد و ليكن براى اين مقام ، از پيامبران خود هر كه را مشيّت او تعلّق گرفت برگزيند پس شما به خدا و پيامبرانش بگرويد كه هرگاه ايمان آريد و پرهيزكار شويد شما را اجر عظيم خواهد بود .
تفسير :
ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ
: يعنى بر آن حالى كه شما الآن بر آن حال هستيد از نامشخّص بودن مخلص با منافق ، و كسى كه تحقيقكننده است با كسى كه تحقيق كردن را به خود بسته است نخواهيد بود ، بلكه مشيّت دائمى خداوند ، ابتلا و امتحان با تكاليفى است