است : آنان كسانى هستند كه گفتند ، يا كسانى كه چنين حرفى گفتند همان منافقين هستند ، يا مفعول فعلى محذوف است بنابراين كه فعل ذمّ ( نكوهش ) باشد ، يا بدل از فاعل « يكتمون » ، يا از ضمير « قلوبهم » مىباشد يا خبر بعد از خبر است براى ضمير در « هم للكفر » يا صفت « الّذين نافقوا » است « و قعدوا » : عطف بر « قالوا » است ( و نشستند ) يا حال است به تقدير « قد » ( در حالى كه نشسته بودند )
لَوْ أَطاعُونا
: اگر اطاعت ما مىكردند در نشستن و خارج نشدن از شهر .
ما قُتِلُوا
: كشته نمىشدند . و اين عادت و رسم زنان است و نيز رسم مردانى مىباشد كه در ضعف اعتقاد و توسّل به اسباب ظاهرى مانند زنان هستند ، كه بعد از واقع شدن قضيّهاى اسباب عدم وقوع آن را تكرار مىكنند و مطلب را با عبارتهايى نظير « اگر چنين بود چنان مىشد » ادا مىكنند ، و اين شدّت حسرت آنان را مىرساند .
قُلْ
: بگو به آنان
فَادْرَؤُا عَنْ أَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
: اگر چارهجويى و تدبيرتان توانسته است شما را نگه دارد و برادرانتان به اين علّت هلاك شدند كه از قول و تدبير شما خارج شدند پس اگر قدرت داريد ( اگر راست مىگوييد ) مرگ را از خودتان دور كنيد .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 169 ]
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ( 169 )
ترجمه :
( 3 / 169 )
مپنداريد كه شهيدان راه خدا مردهاند بلكه زنده به حيات ابدى شدند و در نزد پروردگارشان متنعّم خواهند بود .
تفسير :
وَ لا تَحْسَبَنَّ
: عطف بر « قل » يا بر « فادرءوا » است : يا خطاب به