همچنين عالم ارواح خبيث كه در آن جهنّم و رنجهاى آن است ، و هر كس كه به يكى از اين دو عالم متّصل شود در مرتبهاى از آن محقّق شده است .
چنين نيست كه متّصلين به عالم ارواح پاك در مرتبه و درجه مساوى باشند ، چنان كه كسانى كه به عالم ارواح ناپاك متّصل هستند نيز در درجه ، مساوى نيستند . بلكه براى هر يك درجه و مرتبهاى است كه آن درجه ، براى ديگرى كه آن شأن و مرتبه را ندارد ، موجود نيست .
بلى ، اگر جماعتى در طاعت و سلوك ، يا در مخالفت و معصيت از جميع جهات با هم مساوى باشند در درجه و مرتبه نيز موافق مىشوند .
و هر كس كه به درجهاى از درجات بهشت پيوسته شود يا به مراتبى از پستترين مراتب متّصل گردد او به درجات يا دركات قبل از خود نيز متّصل است و هر كس كه متّصل به درجهاى شد متحقّق به همان درجه مىشود .
از اين رو صحيح است بگوييم كه مؤمنين بهاندازهء عدد افرادشان داراى درجاتى هستند يعنى هر يك از آنها درجهاى از بهشت هستند ، و همچنين صحيح است گفته شود : هر يك از آنها به حسب سعهء وجودى خود درجاتى از بهشت هستند و آنهايى كه در آتش معذّب هستند به حسب تعداد افرادشان داراى پائينترين درجات آتشند ( دركات ) و هر يك از آنان به حسب وجود خويش در پستترين مراتب آتش به سر مىبرند .
بنابراين احتياجى به بعضى تقديرات و تأويلات در آيه نيست .
از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه كسانى كه از خشنودى خدا پيروى كردند عبارتند از ائمّه عليهم السّلام ، به خدا سوگند براى مؤمنان در نزد خدا درجاتى است . و با ولايت و شناخت ما اعمال آنها چند برابر مىشود و خداوند آنها را به درجات بالا و بالاتر مىبرد ، و كسانى كه با خشم خدا به سوى او بازگشتند آنهايى بودند كه حقّ على ( ع ) و حقّ ائمّهء
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 442
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٤٤٢