وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ
: يعنى بين من و بين آنها استغفار كن تا در تو بيشتر رغبت كنند ، و به وسيلهء تو آرامش حاصل نمايند .
وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ
: يعنى مخصوصا در جنگ با آنها مشورت كن ، يا در هر چيزى كه مشورت در آن چيز صحيح است ، و اين به جهت پاكيزه نمودن نفس آنان و دوست كردن دلهاى آنان با تو و كمك گرفتن از رأى آنها و سنّت كردن رسم مشورت در امّت توست ، زيرا در مشورت رفع ملامت و ندامت و جلب بركت است ، چون در اتّفاق و اتّحاد نفوس اثرى است كه در انفراد نفوس آن اثر نيست .
بلكه مىگوئيم : حتّى اگر چيزى كه در آن مشورت و اتّفاق نفوس شده خيرى نباشد خداوند حتما در آن خير قرار مىدهد پس شايسته نيست كه مشورت در امور ترك شود .
فَإِذا عَزَمْتَ
: اگر بعد از مشورت و اتّفاق بر امرى ، هرگاه تصميم گرفتى بر شور و مشورت و اتّفاق آراء اعتماد مكن ، زيرا صلاح و فساد در امور به دست خداست .
فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ
: پس اعتماد بر خدا كن ، و او را در امور خويش و اصلاح آن وكيل بگير .
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ
: و هيچ شرفى فوق محبّت خدا نيست ، و اين جمله جهت ترغيب در توكّل است .
بدان كه توكّل و تسليم و تفويض معانى نزديك به هم دارند و هر كدام در معنى ديگرى استعمال مىشود ، و فرق بين آنها در نهايت دقّت است ، زيرا توكّل اين است كه خدا را در كارهايت وكيل بگيرى ، و تسليم عرضه كردن كارها بر خداست ، و تفويض خارج شدن از نسبت امور بلكه از نسبت انانيّت به خود است پس در تسليم يك نوع شادمانى و خوشحالى است كه در توكيل نيست ، و در تفويض يك نوع شادمانى است كه براى مفوّض مجال توجّه به شادمانى را نيز نمىدهد .