ضعيف شديد .
وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ
: و اختلاف و نزاع كرديد بدين نحو كه بعضى از شما گفتند : ياران ما غنيمت بردند ، در حالى كه بعضى ديگر مىگفتند :
از جاى خود تكان نمىخوريم ، چون رسول خدا گفته كه تكان نخوريم .
وَ عَصَيْتُمْ
: نافرمانى امر رسول صلّى اللّه عليه و آله كه گفته بود : از جاى خود تكان نخوريد چه مسلمين شكست بخورند و چه كفّار .
مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ
: پس از آنكه خداوند به شما نشان داد
ما تُحِبُّونَ
: آنچه را كه دوست داريد از پيروى و غنيمت . و جواب « اذا » محذوف است ، و آن « امتحنكم » يا « منعكم انجاز وعده » است يعنى خداوند از تحقّق وعدهاش شما را منع كرد ، چون شما شرط وعده را بهجا نياورديد و آن عبارت از صبر تقوى و ثبات در مراكز است .
مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيا
: جواب سؤال مقدّر است ، گويا كه گفته شده است : چرا نزاع و اختلاف بين ما واقع مىشود ؟ پس فرمود : زيرا از شما كسانى هستند كه دنيا را مىخواهند و آنها همان كسانى بودند از اصحاب عبد اللّه بن جبير كه مراكزشان را ، جهت حرص بر غنيمت ، و دنيا خواهى كه عرض است ، ترك كردند .
وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ
: يعنى آنان كه ثابت قدم ماندند و كشته شدند .
ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ
: سپس شما را از جنگ منصرف نمود به سبب ترس و فرار تا اينكه كفّار بر شما غلبه كردند .
لِيَبْتَلِيَكُمْ
: تا اينكه آزمايش كند شما را به بلاها و خالص گرداند شما را از هواى نفس و ميل به دنيا .
وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْ
: بعد از آنكه از مخالفتتان پشيمان شديد خداوند بر شما تفضّل نمود و شما را بخشيد و بار دوّم شما را بر كفّار غلبه داد به نحوى كه بر آنها غلبه كرديد و آنها را ترسانديد كه ديگر تا مكّه در