شهادت در گذشت باز شما به دين جاهليّت خود رجوع خواهيد كرد ، پس هر كه مرتدّ شود به خدا ضررى نخواهد رسانيد بلكه خود را به زيان انداخته است و هر كس شكر نعمت دين گذارد و در اسلام پايدار ماند خداوند جزاى اعمال نيك را به شكرگزاران عطا خواهد كرد .
تفسير :
وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ
: محمّد صلّى اللّه عليه و آله كسى نيست جز ديگر رسولانى كه در گذشتند رسولانى كه قبل از او بودند . يا به مرگ يا به قتل در گذشتند ، و بالاخره رفتند .
أَ فَإِنْ ماتَ
: اگر بميرد ، با اجل خودش بدون اسباب خارجى و آلت كشنده ، زيرا كلمهء مرگ به همين معنى در ذهن متبادر مىشود خصوصا وقتى كه در مقابل قتل استعمال شود ، و در اخبار به طور اشاره يا تصريح آمده است كه موت غير از قتل است « 1 » .
أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ
: يا كشته شود ، از دين برمىگرديد ؟
عَلى أَعْقابِكُمْ
: به گذشتههايتان و به جاهليّت بر مىگرديد ؟
برگشتن از دين را كه طريق نفس است به برگشتن از راهى كه ظاهر است تشبيه كرده و اينكه فرمود :
عَلى أَعْقابِكُمْ
براى اشاره به اين است كه انسان اگر از دينش برگردد صورت او به حسب فطرت متوجّه مقصد و آغاز راه مىشود ، مثل كسى كه از راهى به عقب برگردد كه صورت او به سوى مقصد اوّلش متوجّه گردد .
دربارهء نزول آيه ذكر شده است كه وقتى در جنگ احد در بين مردم شايع شد كه محمّد صلّى اللّه عليه و آله كشته شده است بعضى از مسلمانها گفتند : كاش براى ما رسولى بود كه به سوى عبد اللّه بن ابىّ مىفرستاديم و از ابو سفيان براى ما امان مىگرفت . بعضى از آنها نشستند و سلاح بر زمين نهادند ، و
هامش
( 1 ) عياشى : ج 1 ، ص 200 ، ح 153 .