ترجمه :
به ياد آر اى پيامبر ، بامدادى را كه از خانهء خود به جهت صفآرائى مؤمنان براى جنگ بيرون شدى و خداوند بر همهء گفتار و كردار تو شنوا و داناست .
تفسير :
وَ إِذْ غَدَوْتَ
: عطف بر
لا تَتَّخِذُوا
است يعنى به ياد آريد اى محمّد و اى امّت محمّد ، يا اينكه به يادشان بياور اى محمّد ، يارى خدا و تأييدش را در جاهاى متعدّد تا اينكه آنها را تقويت كردى كه ديگر از كفّار نترسند و از ترس آنها به عقب برنگردند ، و اين زمانى بود كه صبح خارج شدى .
مِنْ أَهْلِكَ
: از كوه احد
تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ
: صفآرائى مىكردى و هر يك را در جاى مناسب خود قرار مىدادى
مَقاعِدَ
: يعنى جاهاى مناسب
لِلْقِتالِ
: چون « مقعد » اگر چه از « قعود » به معنى نشستن گرفته شده ولى به معنى موقف ( توقفگاه ) و مقام ( جايگاه ) استعمال مىشود بدون اينكه نشستن در آن اعتبار شود ، مانند استعمال مقام در مطلق موقف و مكان بدون اينكه قيام و ايستادن در آن اعتبار شده باشد .
وَ اللَّهُ سَمِيعٌ
: در حالى كه خداوند هنگامى كه شما با هم مشورت مىكرديد كلام شما را مىشنيد .
عَلِيمٌ
: به نيّتهاى شما آگاه است در وقتى كه بعضى از شما ترجيح مىداديد در مدينه و راههاى آن جنگ كنيد و بعضى از شما مىخواستيد به خارج مدينه برويد ، يا معنى آن اين است كه خداوند به اقوال شما شنواست در وقت شكست و فرار ، و به احوال و نيّتهاى شما داناست ، و آن وعيد براى منافقين و وعده براى راستگويان است .
به امام صادق ( ع ) نسبت داده شده است كه فرمود : سبب جنگ