كه از نبوّت و رسالت مقرّر مىگردد .
و قول خداى تعالى اندكى بعد از اين :
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ ما ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ
اشاره به دو ولايت است ، يا اشاره به قرآن و ولايت تكليفى است ، چنان كه در خبر است كه حبل از خدا قرآن است ، و حبل از مردم علىّ بن ابى طالب ( ع ) . « 1 » به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نسبت داده شده است كه در مقام وصف كتاب و عترت فرمود : دو ريسمان كشيده شده است ، يك سوى آن به دست خداست و يك سوى ديگر به دست شماست و آن دو هرگز از هم جدا نمىشوند . « 2 » و لكن پس از آنكه در اول سورهء بقره از تحقيق معنى كتاب و تعميم آن گذشت معلوم مىشود كه ولايت تكوينى كتابى است از جانب خدا چنان كه ولايت تكليفى نيز كتابى است از جانب خدا ، و مقصود از آن در اينجا محمّد صلّى اللّه عليه و آله با نبوّت يا رسالت يا ولايتش مىباشد ، يا اينكه مقصود شريعت و دين اوست كه همان اسلام است . يا مقصود على ( ع ) است با ولايتش ، چون مقصود از آن آيات كنايه از امّت است در پيروى از ولايت .
بنا بر تعميم امر به اعتصام ( اعتصموا ) مقصود اعتصام به جميع معانى حبل است نسبت به مرتبه خلق ( مخاطب اعتصموا ) ، پس گويا كه گفته است : اى مسلمانان به محمّد و شريعت و كتاب او چنگ بزنيد ، و اى مؤمنين به علىّ ( ع ) و ولايتش چنگ بزنيد .
جَمِيعاً
: يعنى همگى با هم به ريسمان خدا چنگ بزنيد .
وَ لا تَفَرَّقُوا
: در اين چنگ زدن پراكنده نشويد بدين گونه كه بعضى از شما به حبل خدا تمسّك كنيد و بعضى ديگر به حبل شيطان از قبيل اديان منسوخ و باطل و از قبيل ولايت منافقين .
هامش
( 1 ) عياشى : ج 1 ، ص 196 ، ح 131 .
( 2 ) صافى : ج 1 ، ص 338 .