از امام صادق ( ع ) دربارهء اين آيه سؤال شد فرمود : اطاعت مىشود و عصيان نمىشود ، و ذكر مىشود و فراموش نمىشود ، و شكر مىشود و كفران نمىشود « 1 » .
و شايد تو ( اى خواننده و اى سالك ) با فطانت به صحّت تعميم طاعت و ذكر و شكر و عصيان و نسيان و كفر بر حسب مراتب مؤمنين ، پى ببرى .
وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
: يعنى اسلام را ادامه دهيد تا حال مرگ ، پس نهى بر قيد است نه بر مقيّد و نه بر مجموع ، و در قرائت اهل بيت « مسلّمون » با تشديد خوانده شده ، يعنى مرگ به شما نرسد مگر اينكه شما به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و پس از او به امام تسليم شده باشيد . و به امام كاظم ( ع ) نسبت داده شده است كه به يكى از اصحابش فرمود :
چگونه اين آيه را مىخوانى ؟
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ
بعد از « و أنتم » را چگونه مىخوانى ؟ گفت :
مُسْلِمُونَ
با تخفيف لام پس فرمود : سبحان اللّه ، ايمان بر آنها واقع مىشود پس آنها را مؤمنين مىنامند و سپس از اسلام سؤال مىكند ؟
در حالى كه ايمان فوق اسلام است ؟ ! گفت : در قرائت زيد اينچنين خوانده شده است ، امام فرمود : در قرائت علىّ ( ع ) « الّا و أنتم مسلّمون » است با تشديد و قرائت على ( ع ) همان تنزيلى است كه جبرئيل آن را بر محمّد صلّى اللّه عليه و آله نازل كرده است ، و معنى آيه طبق قرائت على ( ع ) اين است كه شما به رسول خدا و پس از او به امام تسليم باشيد « 2 » .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 103 ]
وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً وَ كُنْتُمْ عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ( 103 )
تحقيق در حبل ( ريسمان ) خدا و حبل ( ريسمان ) مردم
هامش
( 1 ) نور الثقلين : ج 1 ، ص 312 ، ح 299 .
( 2 ) برهان : ج 1 ، ص 305 .