است و جواب سؤال مقدّر و معنى آن اين است كه شما براى راه خدا
عِوَجاً
كجى را مىخواهيد ، يا اينكه راه خدا را در حالت كجى مىخواهيد ، يا كجى آن را مىخواهيد بنابراين كه مفعول به باشد ، يا حال ، يا تميز . يعنى به جاسوسى و تجسّس مىپردازيد تا اختلاف و تناقضات را بيابيد تا به اهل اختلاف توهين كنيد ، يا خواهان كج بودن آن هستيد چون خود شما كج هستيد و آن را در حال استقامت و راستى نمىخواهيد .
عِوَجاً
با دو فتحه ، و « عوجا » با كسرهء عين الفعل ، مصدر است مانند « فرح » يا اوّلى مصدر است و دوّمى اسم مصدر يا اوّلى در چيزهائى است كه راست ايستاده باشند مانند ديوار و عصا ( چوبدستى ) و دوّمى در غير آنها مانند زمين و دين ، و كجى در هر چيز بحسب همان چيز است ، پس كجى در دين ، اين است كه در احكام آن اختلاف و تناقض باشد به نحوى كه طبع سليم از آن مشمئز گردد ، يا اينكه منجرّ شود به ضدّ آن هدف و چيزى كه از آن مطلوب است يا اصلا به آنچه كه از آن مطلوب است نرساند ، زيرا كه مطلوب از راه خدا و تديّن به دين خدا اين است كه متوسّل به آن به خدا و به دار نعيم او برسد ، پس اگر آن راه ، به شيطان و به دار جحيم برساند يا به خدا نرساند آن راه ، كج محسوب مىشود .
وَ أَنْتُمْ شُهَداءُ
: شهدا جمع شهيد است بمعنى حامل شهادت يا اداكنندهء آن يا امين در شهادت . يا به معنى عالم و داناست .
به هر حال يا مفعول آن مورد توجه واقع نشده است « 1 » ( فراموش شده ) يا در نيّت گرفته شده است يعنى شما كسانى هستيد كه اهل ملّت خودتان در قضايا به شما استشهاد مىكنند يا در شهادتهايشان امين
هامش
( 1 ) توضيح مفعول منسىّ ( فراموش شده ) و مفعول منوىّ ( نيّت شده ) پيش از اين آمده است .