أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً
يعنى اينكه اطاعت آنها از علماى يهود و لو بدون توجّه به اجازه و امر خدا براى آنان عبادت است و آنها امر نشدند مگر اينكه فقط خداى واحد را عبادت كنند .
روايت شده است : وقتى كه آيه
اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ
نازل شد عدىّ بن حاتم گفت : ما كه آنان را عبادت نمىكرديم يا رسول اللّه ؟ ! پيامبر فرمود : آيا چنين نبود كه براى شما حلال مىكردند و حرام مىكردند و آنچه آنان مىگفتند شما مىگرفتيد ( و انجام مىداديد ؟ ) . گفت : بلى . فرمود : اين همان است « 1 » .
فَإِنْ تَوَلَّوْا
پس اگر از اتّفاق كلمه با شما روى گردانيدند با اينكه انبيا و امّتهاى پيشين آنها در آن كلمه اتّفاق داشتند .
فَقُولُوا
پس بگوئيد ، در اينجا امّت با پيامبر مجموعا مورد خطاب قرار گرفتهاند ، زيرا اين كلام امر به وداع با آنهاست بعد از اتمام حجّت و الزام آنان .
و اين معنى براى جميع امّت است به خلاف كلمات سابق كه دعوت و احتجاج و فقط در شأن پيامبر ، بود . لذا خطاب سابق متوجّه پيامبر و مخصوص به او بود .
اشْهَدُوا
يعنى شاهد باشيد و افتخار كنيد به اينكه مطيع آن كلمه هستيد و به كسى كه از اطاعت رو گردانيده است بگوييد بر ما شهادت بدهيد كه
بِأَنَّا مُسْلِمُونَ
ما فرمانبردار و مطيع آن كلمه هستيم .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 65 ]
يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِي إِبْراهِيمَ وَ ما أُنْزِلَتِ التَّوْراةُ وَ الْإِنْجِيلُ إِلاَّ مِنْ بَعْدِهِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ( 65 )
هامش
( 1 ) صافى : ج 1 / ص 320