[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 67 ]
ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا وَ لكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ( 67 )
ترجمه :
( 3 / 67 )
ابراهيم به آيين يهود و نصارى نبود و ليكن به دين حنيف توحيد و اسلام بود ، و هرگز از آنان كه به خدا شرك آرند نبود .
تفسير :
ما كانَ
متعلّق به « يعلم » و « لا تعلمون » است بر سبيل تنازع و لفظ « ما » آن دو را باز داشته است ( يعنى نتوانستند عمل كنند ) ، يا ابتداى كلام است از جانب خدا براى ردّ يهود و نصارى و مشركين در ادّعاهاى باطل آنان ، چون خداى تعالى بعد از آن كه آنها را به اشاره يا آشكارا سفيه خواند در اينجا به مدّعى تصريح كرد و دعوى آنها را ابطال نمود ، پس فرمود : نبود « ابراهيم يهوديّا و لا نصرانيّا و لكن كان حنيفا » يعنى ابراهيم مستقيم بود يا مايل به دين حقّ بود از بين اديان باطل . به جهت مناسبت يكى از دو معنى حنيف به خالص نيز تفسير شده است . اين آيه كنايه به يهود و نصارى است .
مُسْلِماً
يعنى مطيع خدا يا صبركننده و سالم از عيوب نفس و به اين معنى تفسير به « مخلص » شده است كه آن نيز كنايه به آنهاست .
وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
ردّ بر مشركين است ، زيرا مشركين مكّه ادّعا مىكردند كه دينشان دين ابراهيم ( ع ) است .
و چون نفى شرك ورزيدن خارج از مورد بحث و جدل بود نفى و فعل ( ما كان ) را تكرار نمود تا اشعار به اين باشد كه آن خود نفى ديگرى است .
به امير المؤمنين ( ع ) نسبت داده شده است كه فرمود : ابراهيم نه يهودى بود كه به سوى مغرب نماز بخواند و نه نصرانى بود كه به مشرق نماز بخواند ولى حق گراى مسلمى بر آئين محمّد صلّى اللّه عليه و آله بود .