و ذكر آل عمران و آل محمّد بعد از آل ابراهيم از قبيل ذكر خاصّ بعد از عامّ است و اين از جهت اهتمام به خاصّ است ، گويا كه گفته است :
خداوند برگزيد آل ابراهيم را و از آنها برگزيد آل عمران و آل محمّد را .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 34 ]
ذُرِّيَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ( 34 )
ترجمه :
فرزندانى هستند برخى از نسل برخى ديگر و خدا به احوال شما شنوا و داناست .
تفسير :
ذُرِّيَّةً
« حال » است از نوح و آل ابراهيم و ما بعدش ، يا منصوب است به فعل محذوف براى مدح ، يا بدل است از ما قبلش ، و « ذريّه » با ضمّ و كسر فرزند مرد است ، در مفرد و جمع استعمال مىشود .
بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ
بعضى از آنها ناشى از بعضى ديگر است . و بودن بعضى از بعضى ديگر منافات با اين ندارد كه ذريّه از ابراهيم به دو شعبه منشعب بشود .
وَ اللَّهُ سَمِيعٌ
خداوند شنواى اقوال بندگانش است چه به زبان استعداد و حال باشد و چه به زبان گفتار ، پس به هر يك از برگزيدگانش و غير آنان بر حسب استعدادشان عطا مىكند .
عَلِيمٌ
خداوند به مكنونات و اسرار بندگان داناست و نيروهاى دور را از استعدادهاى نزديك به فعل ، مىداند پس به قوايى كه از فعل دورند نظر مىكند و چيزى را گزاف عطا نمىكند و به طور گزاف منع نمىكند و اين بزرگان را كه برگزيده است ، از باب استحقاق و استعداد آنان بوده است .
كلّ جمله ، « حال » است يا عطف بر جملهء
إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى
يا عطف است بر دو معمول « انّ » ، در مقام علّت آوردن براى برگزيدن آنان . يا در مقام علّت آوردن براى برگزيدن آل عمران است . گويا كه علّت برگزيدن آدم و نوح و آل ابراهيم