متصرّف در مال و جان و حالات خويش قرار دهند ) .
مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ
بيان معنى « من دون » در اوّل بقره در آيهء
وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ
گذشت ، و اينكه « دون » به معنى غير است ، و لفظ « من » براى تبعيض است ، و ظرف مستقرّ و حال است ، و معنى آيه اين است كه با وجودى كه كافران بعضا غير مؤمن هستند ولى اينكه عبارت را به دون المؤمنين ( غير مؤمنان ) مقيّد كرده است به علّت آن است كه حكمى دهد و غيرت مؤمنان را تحريك كند ، و مانند اين موارد چيزهاى ديگرى نيز گفته شده است .
وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ
يعنى ، اگر كسى ، از آنان براى خود اوليا قرار دهد ،
فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ
در هيچ يك از نسبتها و دوستىها از خدا نيست درحالىكه آنها از خدا ناشى مىشود . يا اينكه ( تصور شود ) هيچ يك از مراتب و بالا رفتنها از خدا نيست يا بعضى از مراتب از خداست ( صحيح نمىباشد ) درحالىكه خداوند صاحب ( تمام ) معارج و بالا رفتنها است .
إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا
استثناء مفرّغ است از قول خدا
لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ
يا از قول خدا
وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ
و معنى آن اين است : مگر براى اينكه تقوى پيشه كنيد ، يا مگر اينكه در تقوى باشيد . و در كلام التفات از غيب به خطاب است .
مِنْهُمْ
يعنى از شرّ و ضرر زدن آنها به شما .
تُقاةً
با كسر قاف و ياء مشدّد و با فتح قاف و الف خوانده شده است ، و آن مفعول مطلق يا مفعول به در معنى اسم مفعول است ، يعنى اگر مسلمان از يكى از كافرين ترسيد بر خودش يا مالش يا عيالش يا ناموسش يا بر يكى از برادران مؤمنش ، در اين صورت جائز است كه اظهار دوستى با كافران بكند بر خلاف آنچه كه در قلبش است نه اينكه دوستى حقيقى آنها جائز باشد ، زيرا تقيّهاى كه مشروع است است و امر به آن شده است ، اين است كه از