الْخَيْرُ
جنس خير ، يا جميع انواع و افراد خير ، و اين جمله حال است يا مستأنف است و جواب سؤال مقدّر ، يا براى مدح است ، و ذكر كردن كلمه « خير » يا از جهت اين است كه مقام ، مقام ترغيب به آن چيزى است كه نزد اوست و مناسب با آن ، بيان كلمهء « خير » است ، و يا از باب اين است كه شرّ عدمى است كه به عدم بر مىگردد و عدم ، لا شىء محض است ( يعنى هيچ چيز نيست ) و حكم شىء بر آن جارى نمىشود .
إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
تعميم است بعد از تخصيص ، و جمله در اعراب مانند جملههاى سابق است .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 27 ]
تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ تُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ ( 27 )
ترجمه :
( 3 / 27 )
شب را در روز نهان سازى ، و روز را در پردهء شب ناپديد گردانى ، زنده را از مرده و مرده را از زنده برانگيزى و به هر كه خواهى روزى بىحساب عطا فرمائى .
تفسير :
تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ
اين جمله ، در اعراب مانند جملههاى سابق است . مقصود از داخل كردن شب در روز ، داخل كردن قسمتى از شب است به سبب كوتاه كردن شب و بلند كردن روز ، يا اينكه مقصود آمدن شب است بعد از روز و دنبال آن ، كه مقصود داخل كردن شب است در جاى روز ، و شب ، اختصاصى به شب زمانى ندارد ، بلكه هم آن را شامل است و هم شامل عالم ارواح خبيث و عالم طبيعت و مادّهء انسان ، و طبيعت انسان و مرض و غم و رنج انسان و رذائل و كفر و جهل انسان . . . ، شامل همهء اين موارد مىشود .
ذكر اين معنى پس از ذكر قدرت ، اشاره به اين است كه كار وارد ساختن شب در روز آن چنان سخت است كه گويا از امور غير ممكن و