بگيريد ، حقّ عبارت اين است كه بگويد : « لا يحل لهم » به صورت ضمير غائب يعنى حلال نيست بر شوهرانشان كه پس بگيرند كه سابقا ذكر شد ، ولى چون غالبا گرفتن مهر يا زيادتر يا كمتر از زنان محقّق نمىشود مگر با كمك مصلحين يا حكّام . ازاينرو لفظ را به صورت جمع مخاطب آورده ، تا اين كه از ضمير غائب « در آتيتموا ، ( و ) ضمير غايب است » توهّم نشود كه مقصود فقط همسران هستند و اين كه حرمت مخصوص به آنان است .
و نيز براى اين كه سختى و ناپسندى كه زنان از ترك مهر خويش مىبرند با لذّت مورد خطاب واقع شدن جبران شود .
و اينكه
آتَيْتُمُوهُنَّ
راجع آورده ، در حالى كه پرداختكنندهء مهر و غير مهر زوج است كه مفرد است از باب تغليب است ( يعنى غلبه مصداقها ) و نيز از جهت آنكه دادن مهر و غير مهر غالبا با كمك غير و اصلاح او محقّق مىشود .
إِلَّا أَنْ يَخافا
يعنى مگر اين كه زوج و زوجه بترسند كه حدود را بر پا ندارند ، از اين رو فعل قبلى جمع ولى اين فعل مثنّى است زوجها و حكّام و مصلحين هم هستند نه تنها زنان و شوهران ، ولى در اينجا نسبت ترس را به طريق غيبت به زوج و زوجه داد ، از طرفى اصل در ظنّ عدم اقامهء حدود زن و مرد مىباشد ( آنها هستند كه مىترسند حدود را اقامه نكنند ) ولى ظنّ حكّام و مصلحين بعد از ظنّ زوج و زوجه پديد مىآيد .
أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ
كه آنان با نشوز « 1 » از طرف زوجين ، و عدم امتثال زوج به تصدّى حقوق و قسامهء « 2 » زن ، يا عدم امتثال زوجه به نگهدارى خويش و عدم تمكين از شوهر و عدم حفظ خويش و مال شوهر در غيبت او ، حدود الهى را بر پا ندارند
فَإِنْ خِفْتُمْ
پس اگر
هامش
( 1 ) نشوز عدم تمكين در امر همبسترى است .
( 2 ) قسامة قبلا در پاورقى توضيح داده شد .