خدائى نيست و فرشتگان و صاحبان علم نيز ( بر اين حقيقت ) گواهى دهند كه او نگهبان عدل و درستى است ، نيست خدايى جز او كه بر كار عالم توانا و به همه چيز آفرينش ، داناست .
تفسير :
شَهِدَ اللَّهُ
كلامى كه است از ما قبلش منقطع . شهادت دادن عبارت است از حفظ قضيّهاى كه مشهود است يا آنچه كه در حكم مشهود است ، يا خبر دادن به آن قضيّه است و خبر دادن خدا به توحيد براى همهء اشيا عبارت از اين است كه خداوند همه اشيا را فطرتا بر توحيد آفريده است و هر شىء مقتضى توحّد و وحدت با چيزى است كه در مجاورت آن قرار گرفته است . و اين ، خبر دادن از ناحيهء خداست به توحّد صانع اشيا و به وحدت و احديّت او .
و اخبار خدا به توحيد ، براى صاحبان عقل ، به اين است كه آيات آفاقى را مىآفريند و آنها را به گونهاى قرار مىدهد كه عقول صاف آنها را درك كرده دليل وحدت خالق آنها قرار دهد ، و مخصوصا آيات بزرگ كه با زبانهاى حال و قالشان دلالت بر توحيد مىكنند ، كه خداى تعالى به آن اشاره فرموده است آنجا كه مىفرمايد :
سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ
« 1 » و نيز اخبار خدا به توحيد براى صاحبان عقل به اين است كه آيات انفس را انشاء مىكند و آن را به گونهاى قرار مىدهد كه دلالت بر وجود حقّ و صفات او بكند كه به آن اشاره شده است چنان كه مىفرمايد :
وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ
« 2 » ( و در خود - - - - تا اينكه آنان را آشكار شود كه او حقّ است ) در مقام مشاهده به سبب ظهور خداى تعالى در هر چيز و سايه بودن از صاحب سايه كه به آن اشاره شده است
هامش
( 1 ) فصلت : آيه 53 .
( 2 ) فصلت : آيه 53