خداوند اين علم را براى آنان قرار نداده ، تا اينكه ناتوانى و اضطرار ، آنها را به فرمانبردارى از امر ولىّ امرشان وادارد . پس آنان از فرمانبردارى خدا استكبار ورزيدند . و اين برترىجويى از جهت بزرگ پندارى و افترا بستن بر خدا بوده است ، يا به سبب غرور به كثرت پشتيبانان و يارى آنها ، و به خداى تعالى عناد ورزيدند « 1 » .
وَ ما يَذَّكَّرُ
و اين سخن را به ياد نمىآورد كه در كتاب خدا محكم و متشابه هر دو وجود دارد ، و اينكه متشابه را جز خدا و خليفهء خدا كسى نمىداند ، و اينكه ايجاد و انزال كتاب تصوّر نمىشود مگر با اشتمال بر متشابه .
سخنى دربارهء خردمند گشتن انسان
إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ
جز كسانى كه اعمال و علوم آنان برخاسته از خرد است ، كس ديگر در نمىيابد . بدين گونه كه آنان با دست اولياى خدا امر الهى را بر ولايت متّصل مىكنند ( و حقايق را مشاهده مىكنند ) چنان كه شرح آن پيش از اين بيان شد . و اين جمله از گفتار خداى تعالى عطف بر قول مؤمنين و حكايت از آن دارد . يا اينكه جمله از خود مؤمنين است .
اشكال كردهاند كه آوردن كلام متشابه كه در آن وجوه مختلفى احتمال داده مىشود و مقصود آن ، ظاهر و واضح نيست از كار و شأن حكيم به دور است . اين اشكال صحيح نمىباشد ، زيرا :
1 - اگر معنى از جنس محسوسات و از چيزهايى باشد كه عوام آن را درك كنند ، امكان دارد لفظى در كلام بياوريم كه نصّ كلام در مقصود
هامش
( 1 ) صافى : ج 1 / ص 295