« أحكم اللّفظ » يعنى لفظ را پايدار و محكم آورد به نحوى كه احتمال در آن راه ندارد ، و در تمام اين موارد ، متشابه در مقابل محكم قرار مىگيرد ، و در مورد معناى متشابه و محكم و اخبارى كه از معصومين ( ع ) به ما رسيده « 1 » و يا از غير آنان نقل گرديده است به همين معانى كه ذكر شد بر مىگردد .
و كتاب تكوينى كبير ( عالم كبير ) ، آيات عقلانى و نيز آيات نفسانى از جهت وجوه عقلانى آنها ، محكمات ، و اصول متشابهات مىباشند ، و آيات عينى طبيعى و علمى ملكوتى ( مربوط به ملكوت عليا و ملكوت سفلى ) عالى و سافل ، از جهت راه يافتن محو و زوال به آنها ، متشابهات مىباشند .
و كتاب تكوينى انسانى ، كه مختصرشدهء كتاب كبير ( عالم كبير ) است ، آيات روحى و عقلى آن ، محكمات است و آيات نفسى و طبيعى ، متشابهات است . و از جهت نشئهء علمى انسان ، علوم عقلانى آن ؛ محكمات است چون زوال در آنجا راه ندارد و معلومات آنها از علوم تخلّفپذير نيستند ، زيرا معلومات آن نشئه ، از جهت نمونههايش عبارت از خود علوم است . و علوم نفسانى انسان ، كليّات و جزئياتش ، تصديقات و تصوّراتش ، يقينيّات و ظنيّاتش همه متشابهاتند ، چون از نفس محو مىشوند ، و با معلوماتشان مغايرت دارند ، و تخلّف معلومات از آن علوم نيز جائز است . و از همين جهت « ظنون » ( گمانها ) ناميده شده است .
و از جهت افعال ارادى انسان همهء افعال و اقوال و خطورات ذهنى و تخيّلاتش متشابهات هستند چون زائل مىشوند و باقى نمىمانند .
و از جهت ديگر هر چيزى كه صدور آن از خداى تعالى و بازگشت
هامش
( 1 ) عياشى : ج 1 / ص 162 / ح 4