عبارات نفسى و لفظى به الفاظ كتاب الهى و اخبار قدسى و نبوى تعبير مىشود ، بنابراين فرقان مصدر است به معنى فرق گذاشته شدن و تفصيل داده شدن ، يا به معنى فرقگذارنده و تفصيلدهنده ( زيرا حق را از باطل و نيز كتب منزله را از غير آن جدا ساخته است ) و در اخبار زيادى ، قرآن به همهء كتاب تفسير شده است ، و فرقان به آيات محكمى كه واجب است به آن عمل شود تفسير شده است « 1 » ، و اين معنى به آنچه كه ذكر كرديم ، اشاره دارد . و پيش از اين براى فرقان و قرآن شرح مبسوطى بيان داشتيم .
از آنچه كه ذكر شد وجه تعبير به تنزيل در تنزيل كتاب ، و به انزال در انزال تورات و انجيل و فرقان استنباط مىشود ، زيرا نزول كتاب از مقام اطلاق ( به طور مطلق ) به مقام تقييد ( در قيد كلمات و مناسبتها و حالات و . . . ) بود و لذا احتياج به سختى كشيدن از طرف آن كسى بود كه قابليّت و استعداد آن را داشت كه كتاب بر او نازل شود . به خلاف نزول تورات و انجيل و فرقان كه آنها از مقام تقييد اجمالى به مقام تقييد تفصيلى نازل شدهاند ، پس محتاج به سختى كشيدن زياد نبود ، و لذا لفظ تنزيل را كه دلالت بر مبالغه مىكرد نياورد .
و چون مقام سؤال كردن از حال كسى است كه به كتابها كفر ورزيده است لذا خداى تعالى جواب داد و فرمود :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ
كفر به آيات با تأكيدهاى زياد بيان شده است ، و آيات اعمّ از آيات انفسى و آفاقى و تدوينى است ، زيرا كه شئونات نفس و واردات جسمانى و نفسانى آن و موجودات عالم كبير همهء اينها آيات جمال و جلال خداى تعالى است .
و مقصود از كفر به آيات ، كفر به آنها از جهت نشانه ( آيات ) بودنشان است نه از جهت ذات آنها ، زيرا بسيارى از كافران به آيات ، ذات
هامش
( 1 ) برهان : ج 1 / ص 269