أَوْ تُخْفُوهُ
و از جمله چيزهايى كه مخفى مىكنيد كتمان شهادت است كه در نهانخانه در ذهن و خيال و نيّت و اراده و ديگر مراتب نفسانى ، بلكه در چيزهاى نهان نفس كه صاحبش نسبت به آن هيچ احساسى ندارد جريان دارد . از قبيل چيزهائى كه قوا و استعداد آنها در نفس باقى مىماند و به فعليّت نمىرسد تا اينكه صاحبش آن را احساس نمايد ، زيرا آن مكنونات نفسى ، به مقتضاى مضمون
أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها
يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها
« 1 » در روز قيامت ظاهر مىشود و چيزى از آنها از خداى تعالى مخفى نمىماند .
يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ
خدا شما را در برابر آن به محاسبه مىكشد . آنچه كه در اخبار وارد شده است كه بر عزم و قصد معاصى يا آنچه در ذهن خطور مىكند يا بر وسوسه ، مؤاخذهاى نيست « 2 » ، و مجازات دنيوى يا عقوبت اخروى را به دنبال نخواهد داشت ، امّا موجب بالا نرفتن درجه شخص مىگردد .
و آن چه در خبر در جواب كسى كه گناه نبودن مواردى كه به ذهن خطور مىكند ، آمده است كه فرمودند : « بوى خوش و پاكيزه هيچ وقت با بوى بد و ناخوش برابر نيست « 3 » » دلالت دارد بر اينكه بر آنچه به ذهن خطور مىكند ، تا حدّى محاسبه وجود دارد .
و از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله است « 4 » كه از امّت من عقوبت نه خصلت ناپسند برداشته شده است : اشتباه ، فراموشى ، آنچه كه به آن علم ندارند ، آنچه كه طاقت و توان آن را ندارند ، آنچه كه به آن ناچار مىشوند ، آنچه
هامش
( 1 ) سوره زلزال زمين بار درون خود را خارج مىسازد و آن روز اخبار خود را بيان مىكند
( 2 ) مجمع البيان : ج 1 و 2 / ص 401
( 3 ) مجمع البيان : ج 1 و 2 / ص 401
( 4 ) صافى : ج 1 / ص 287 . اين حديث مشهور به حديث رفع است .