مسئوليّت شهادت را تحمّل كند
إِذا ما دُعُوا
و هر وقت براى شهادت فراخوانده شود ، از اداى شهادت ابا نكند ، يا كسى كه متحمّل شهادت است هرگاه به اداء آن فراخوانده شود بايد بپذيرد ، يا اينكه مقصود از
الشُّهَداءِ
اعمّ از هر دو معنى است . و در اخبار به هر يك از دو معنى اشاره شده است . و در بعضى از اخبار آمده است كه « 1 » مقصود اين است كه براى تحمّل شهادت فرا خوانده شوند ، و امّا حرمت خوددارى از اداء شهادت از قول خداى تعالى : « كسى كه شهادت را كتمان كند قلب او گناهكار است « 2 » » استفاده مىشود .
وَ لا تَسْئَمُوا
يعنى اى قرضگيرندهها و قرضدهندهها و شاهدها و نويسندهها مسامحه نكنيد و خسته و ملول نشويد
أَنْ تَكْتُبُوهُ
كه وام يا حقّ يا نامه و كتاب را بنويسيد ، معاملهكنندگان را از خستگى و مسامحه نهى كرد چون نوشتن حقّ آنان ( دو طرف مورد معامله ) است و شاهدها و نويسندگان را نهى كرد ، چون نوشتن آنها كمكى بر نيكى و تقوى است .
صَغِيراً
معامله كوچك باشد
أَوْ كَبِيراً إِلى أَجَلِهِ
يا بزرگ ، تا مدّتش « الى اجله » متعلّق به عامل محذوف است كه « حال » از حقّ است يعنى معاملهاى كه وقت معيّن داشته باشد ، اشاره به اين است كه در نوشتن ، حقّ و مدّتش بايد تعيين گردد ، يا متعلّق است به قول خدا « تكتبوه » يعنى از نوشتن همهء علامتها و تعيينكنندههاى مدّت خسته نشويد . يا متعلّق به « لا تسأموا » است يعنى از اوّل وقوع معامله تا وقتش از نوشتن خسته نشويد .
ذلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ
اين عدالت از سوى خداست ، يعنى از افراط
هامش
( 1 ) برهان : ج 1 ، ص 263 .
( 2 ) آيه 283 سوره بقرهوَ مَنْ يَكْتُمْها فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ.