ترجمه :
( 2 / 268 )
شيطان به وعدهء فقر و ترس بىچيزى شما را به كارهاى زشت و بخيلى وادار كند و خداوند به شما وعدهء آمرزش و احسان دهد خدا بر همهء امور جهان داناست .
تفسير :
الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ
جواب سؤال مقدّر است كه گويا گفته شده :
چگونه است كه ما نمىتوانيم از چيزهاى خوب انفاق كنيم و قصد انفاق كردن چيز بد را ترك كنيم ؟ خداوند جواب فرمود : چون شيطان به شما وعدهء فقر مىدهد و مىترساند .
وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ
يعنى امر مىكند كه نسبت به چيزهاى خوب ، بخل بورزيد ، چون بخيل را در لغت عرب فاحش مىنامند و بعد از اين جمله جواب و علّت اين امر بيان نشده است . يا اينكه از محتواى جمله چنين بر مىآيد كه : چرا خداوند ما را امر به انفاق از طيّب كرده و از قصد انفاق خبيث نهى كرده است ؟ خدا پاسخ مىدهد : چون انفاق از طيّب جز خروج از انانيّت نفس و حكومت آن و دخول در حكومت « اللّه » و امر او نمىباشد ، و انفاق از چيزهاى پست ، به جاى پاكيزه و ارزشمند ، جز پذيرش حكومت شيطان و در زير فرمان اهريمن بودن نيست ، و شيطان شما را از فقر مىترساند سپس به بخل فرمان مىدهد .
وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا
مقتضاى مطابقت بين دو فقرهء آيه اين بود كه بگويد : « و الله يعدكم الغنى و يأمركم بالمعروف » و لكن عدول كرد به آنچه كه ذكر شد ، زيرا امر به معروف از امر به انفاق طيّب استنباط مىشود ، و ديگر اينكه خداوند خواست اشاره نمايد كه وعدههاى خدا عامّ است و شامل دنيا و آخرت هر دو مىشود ، به خلاف وعدههاى شيطان كه از دنيا تجاوز نمىكند . نكتهء ديگر اينكه نخست مغفرت را ذكر كرد زيرا آن وعدهء اخروى است به خلاف فضل كه وعدهء دنيوى است ، و هر دو را نكره آورد جهت بزرگ و گرامى شمردن آن ، و به جاى « غنى » و