است ، پس اگر انفاق ، براى تحصيل شدّت ميل و مركّب باشد از شعور باطن و بر آوردن خواهشهاى نفس ، گرچه براى نفس سودمند است ، ولى مقصود از آن حاصل نمىشود بلكه سودبخش نفس است كه عبادت را تباه مىگرداند .
كَمَثَلِ جَنَّةٍ
يعنى مانند مثل كسى است كه باغى را كاشته و به عمل آورده ، و اين مطلب گذشت كه در تشبيهات مركّب لازم نيست ترتيب اجزاى مشبّه به مثل اجزاى مشبّه باشد ، و نيز لازم نيست آنچه كه بدنبال لفظ « مثل » يا بعد از ادات تشبيه مىآيد خود مشبّه به باشد ، و لازم نيست بين اجزاى دو طرف تشبيه ، صحيح باشد .
بِرَبْوَةٍ
« بربوة » با تثليث راء يعنى ضمّ و كسر و فتح راء به معنى مكان مرتفع و بلند است ، و به هر سه حركت خوانده شده است ، در اين آيه ، انفاقكننده كه در دل زراعت آخرت كاشته است ، به كسى تشبيه شده كه باغى را در جاى بلند و مرتفع احداث كرده است آن باغ از غبارهاى زياد كه بر جاهاى پائين مىنشيند محفوظ است و همچنين از صدمهء سيل ، و از بين رفتن ميوهاش به سبب حبس هوا حفظ مىشود . و نيز در سبزى و خرّمى و طراوت به آن باغ تشبيه شده است ، كه به سبب مجاورت با هواى صاف و رطوبت هواى مكان مرتفع ، و نيز به سبب آن مزايا كه ذكر شد ميوهاش چند برابر گرديده است .
أَصابَها وابِلٌ
يعنى بارانهاى زياد نه سيل ،
فَآتَتْ أُكُلَها
ثمر و ميوهاش را
ضِعْفَيْنِ
دو برابر مىكند و اين دو برابرى به سبب همان مواردى است كه ذكر شد كه از اسباب حسن آن محسوب مىگردد .
فَإِنْ لَمْ يُصِبْها وابِلٌ فَطَلٌّ
يعنى اگر باران زياد هم كه نيايد آنجا باز ميوه مىدهد چون در مجاورت هواى مرطوب و در جاى بلند قرار گرفته است ، « طلّ » عبارت از رطوبتى است كه شب بر گياه مىنشيند مانند يخ و برف .