به مسخره مىگيرد ، و منافق و مشرك محسوب مىشود . يا كافر است و خيال مىكند كه او كار نيكو مىكند و خودپسند مىشود به خلاف تارك نماز كه او سستى در امر خدا كرده و مىداند كه نماز را ترك كرده است و بيشتر اوقات متنبّه مىشود و خودش را ملامت مىكند .
وَ لا يُؤْمِنُ
اذعان ندارد ،
بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
به خدا و روز آخرت ، در حين ريا كردن يا مطلقا .
فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ
پس مثل آن ، مثل سنگ سختى است بدان كه در تشبيهات تمثيلى مركّب لازم نيست كه جميع اجزاى مشبّه و مشبّه به در كلام ذكر شده باشد ، و ترتيب بين اجزاى آن دو در ذكر نيز لازم نيست ، و همچنين ذكر تمام اجزاى آن دو لازم نيست . پس قول خداى تعالى « فمثله » محتمل است كه مقصود از آن مثل انفاقكنندهء رياكار باشد كه در محكم بودن و قساوت قلبش ، و نروييدن هيچ روييدنى در آن مشابه سنگ است و اينكه وى تحت صورت انفاق كه يكى از اشكال خيرى است كه معمولا دلالت بر صلاح آن قلب و صلاحيّت آن براى بذر آخرت و روياندن و نمو آن مىكند قلب خود را پوشانده است . مثل چنين انفاق كنندهاى مانند مثل سنگ سختى است كه
عَلَيْهِ تُرابٌ
بر آن سنگ ، خاكى است كه صلاحيّت زرع و نموّ آن را دارد ، و اينكه رياكار با تمسّك به صورت ظاهر انفاق ، صلاحيتى را كه دارد ، باطل مىكند ، مانند بارانى است كه داراى دانه درشتى مىباشد ، چنين بارانى صلاحيتى را كه در ظاهر خاك است و قشر نازك خاكى كه بر روى سنگ به چشم مىخورد ، تباه مىسازد .
ممكن است مقصود اين باشد كه مثل مالى كه انفاق شده در اينكه از انفاقكننده هدر رفته و به هيچ وجهى از وجوه انتفاع بهرهمند نمىشود چون ريا آن را باطل مىكند اگر چه به حسب صورت انفاق است و ظاهرا خيال مىشود كه انفاقكننده از آن بهرهمند مىشود ، مثل چنين انفاق