تعالى در مقام تفضيل انفاقكنندگان فرمود : كسانى كه
أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لا يُتْبِعُونَ ما أَنْفَقُوا مَنًّا
اموالشان را در راه خدا انفاق مىكنند و سپس در پى آن منّت نمىگذارند . عطف با « ثمّ » از جهت تفاوت بين دو اخبار است ، و « منّ » به معنى منّت گذاشتن است و منظور از منّت اين است كه به آن كسى كه انفاق كردى نگاه بكنى در حالى كه به انفاقت اهميّت مىدهى .
وَ لا أَذىً
و آن اين است كه به او تعدّى كنى و او را كوچك بشمارى و با او ، با كلام تند و خشن برخورد كنى و روبرو شوى و احسانت را بر او بشمارى . و از بدترين خصلتها اعتنا كردن به احسانى است كه به ديگرى كردى و اعتنا به بدى است كه ديگرى به تو كرده است ، و فراموش كردن احسان ديگران به تو ، و فراموش كردن بدى تو به ديگران نيز از بدترين خصلتهاست .
از بهترين خصلتها توجّه كامل به احسانى است كه ديگرى به تو كرده است ، و پشيمان شدن بر بدى است كه تو به ديگرى روا داشتهاى ، و فراموش كردن احسان تو ، به ديگرى و فراموش كردن بدى ديگرى به تو مىباشد .
توجّه كردن به احسان خود موجب انانيّت است كه مخالف با انفاق مىباشد ، و نيز موجب وزر و و بال نفس و باطل شدن احسان خواهد بود ، و در اخبار است كه مقصود از « منّ و اذى » منّت و اذيت به محمّد و آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله است « 1 » .
لَهُمْ أَجْرُهُمْ
اينجا فاء نياورد در حالى كه در آيهء
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ . . .
تا آخر آيه فاء آورد چون مقصود در اينجا بطلان صدقه است به سبب منّت و اذيّت لذا بعدا
هامش
( 1 ) برهان : ج 1 ، ص 253