آن نميشويم مگر آنكه آن قوم از آن كشور بيرون روند [ 1 ] . يعنى خدا آنان را بنوعى از توانايى خويش بجز عصبيت ما بيرون كند و اين از معجزات تست اى موسى ! و چون سوگند ياد كرد كه با ايشان بدان سوى عازم شود قومش بلجاجت برخاستند و نافرمانى آغاز كردند و گفتند : تو با خداى خودت برو و با آنها كارزار كنيد [ 2 ] و اين امر را هيچ سببى نبود جز آنكه نفوس آنان از مقاومت و توسعهطلبى عاجز شده و بدان خو گرفته بود ، چنان كه مفهوم آيه و آنچه دربارهء تفسير آن گفتهاند همين معنى را مىرساند . و اين حالت از اين رو در آنان پديد آمد كه چه بسا خوى انقياد در ايشان نفوذ يافته بود و هنوز زخم مذلتى كه قبطيان به آنان رسانيده بودند التيام نيافت و ساليانى نگذشت كه يكسره عصبيت از ميان ايشان رخت بر بست ، گذشته از اينكه ايشان به خوبى بگفتار موسى ايمان نياورده بودند كه بايشان خبر داده بود شام از آن شما است و عمالقهاى كه در اريحا باشند به حكم تقدير خدا شكار شما خواهند شد . ولى آنها [ باتكاى ناتوانى از توسعهطلبى كه در نفوس خود سراغ داشتند عجز و زبونى نشان دادند ] [ 3 ] ، چه اين ناتوانى بر اثر خو گرفتن به خوارى و پستى در آنان رسوخ يافته بود و بدين ترتيب گفتارى را كه پيامبر ايشان خبر داد و آنان را بدان امر فرمود مورد طعن و تمسخر قرار دادند .
از اين رو خداوند ايشان را به تيه كيفر داد . يعنى مدت چهل سال آن قوم را در دشت خشك و بىگياهى كه ميان شام و مصر بود سرگردان و آواره ساخت [ 4 ] .
بدان سان كه در آن مدت به هيچ عمران و آبادانى پناه نبردند و به هيچ شهرى فرود نيامدند [ و با هيچ بشرى آميزش نكردند ] [ 5 ] چنان كه داستان آن را قرآن ياد كرده است . زيرا از يكسو عمالقهء [ 6 ] شام و از سوى ديگر قبطيان مصر با ايشان به سختى و درشتى رفتار ميكردند و ايشان چنان كه خودشان هم گمان ميكردند از مقاومت با عمالقه و قبطيان عاجز بودند و سياق آيه و مفهوم آن چنين نشان ميدهد كه
هامش
[ 1 - ) ] إِنَّ فِيها قَوْماً جَبّارِينَ وَ إِنّا لَنْ نَدْخُلَها حَتّى يَخْرُجُوا مِنْها 5 : 22 . سورهء المائدة ، آيهء 25 .
[ 2 - ) ] فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّكَ فَقاتِلا 5 : 24 . سورهء المائدة ، آيهء 27 .
[ 3 - ) ] قسمت داخل كروشه از « ينى » ترجمه شد در چاپهاى مصر و بيروت ( علموا من انفسهم ) نيست .
[ 4 - ) ] اشاره بآيهء : قال فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ في الْأَرْضِ فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ 5 : 26 . سورهء المائدة ، آيهء 29 .
[ 5 - ) ] اين جمله در « ينى » نيست .
[ 6 - ) ]Amalecites