شمالى اندكى ارتفاع مييابد و قطب جنوبى به همان اندازه فرود ميآيد و خورشيد از دايرهء معدل النهار به سمت خود به همان ميزان دور مىشود و اين ابعاد سهگانه برابر مىگردند و هر يك را عرض بلد مينامند چنان كه در نزد ستاره شناسان معروفست .
و علما در مقدار اين عرضها و مقدار آنها در اقليمها اختلاف دارند ، چنان كه بطلميوس معتقد است كه عرض كليهء نواحى معمور هفتاد و هفت درجه و نيم است پس عرض قسمت آباد پشت خط استوا تا جنوب آن يازده درجه است و عرض اقليمهاى شمالى تا پايان آنها شصت و شش درجه و نيم است و از اين رو عرض اقليم نخستين بعقيدهء او شانزده درجه و عرض اقليم دوم بيست و از آن سوم بيست و هفت و از چهارم سى و سه و از پنجم سى و هشت و از ششم چهل و سه و از هفتم چهل و هشت درجه است .
سپس درجه را در كره به شصت و شش ميل و دو سوم ميل از مسافت زمين اندازه گيرى كرده است و بنابر اين ميلهاى اقليم نخستين ميان جنوب و شمال هزار و شصت و هفت ميل است و مجموع ميلهاى اقليم دوم با نخستين هزار و سيصد و سى و سه ميل است و مجموع ميلهاى اقليم سوم با دو اقليم نخستين و دوم هزار و هفتصد و نود ميل است .
و از آن اقليم چهارم با سه اقليم ديگر دو هزار و صد و هشتاد و پنج ميل است و از پنجم دو هزار و پانصد و بيست و از ششم دو هزار و هشتصد و چهل و از هفتم سه هزار و صد و پنجاه ميل است .
آنگاه بايد دانست كه زمانهاى شب و روز در اين اقليمها بسبب ميل خورشيد از دايرهء معدل النهار و ارتفاع قطب شمالى از افقهاى آن متفاوت است و از اين رو قوس روز يا شب بدين سبب اختلاف دارد . و درازترين شب و روز در آخر اقليم نخستين هنگام حلول خورشيد به رأس جدى و رأس سرطان بعقيدهء بطليموس به دوازده ساعت و نيم ميرسد و در آخر اقليم دوم به سيزده ساعت و در آخر اقليم سوم به سيزده ساعت و نيم و [ 1 ] در آخر اقليم چهارم به چهارده ساعت و در آخر اقليم پنجم به چهارده ساعت و نيم و در پايان اقليم ششم به پانزده ساعت و در آخر هفتم به پانزده ساعت و
هامش
[ 1 - ) ] مقدارى كه پس از سيزده ساعت و نيم ( ن . ل ) .