و در اينجا عمران قطع مىشود . بنابر اين تفاوت هر يك ازين اقليمها با ديگرى از لحاظ درازترين شب و روز نيمساعت است كه از آغاز آن در ناحيهء جنوب تا پايان آن در ناحيهء شمال فزونى مييابد و بر اجزاى اين بعد تقسيم مىشود .
و اما عرض بلدهاى اين اقاليم عبارت از بعد ميان سمت رأس بلد و دايرهء معدل النهار است كه آن سمت رأس خط استوا است خواه قطب جنوب از افق اين شهر فرود آيد و خواه قطب شمال از آن بالا رود و آن سه بعد يكسان و برابر است كه موسوم به عرض بلد مىباشد چنان كه در پيش گذشت . و جغرافيدانان هر يك از اين اقاليم هفتگانه را در طول آن از مغرب بمشرق به ده بخش برابر تقسيم كرده و آنچه را كه هر يك از بخشها مشتمل بر آن است مانند : شهرها و پايتختها و كوهها و رودها و درياها و مسافت ميان هر يك ياد كردهاند و ما هم اكنون در اين باره بايجاز ميپردازيم و شهرهاى معروف و رودها و درياها را در هر قسمت از آنها ياد ميكنيم و درين باره از مطالب و روش كتاب نزهة المشتاق تأليف علوى ادريسى حمودى [ 1 ] كه آن را براى پادشاه فرنگى صقليه [ 2 ] تأليف كرده است پيروى ميكنيم ، و پادشاه مزبور روجر بن روجر نام داشته و ادريسى هنگام ورود بر وى پس از بيرون رفتن صقليه از فرمانروايى مالقه [ 3 ] اين كتاب را در نيمهء قرن ششم فراهم آورده و در تأليف آن از منابع بسيارى استفاده كرده است مانند كتب مسعودى و ابن خردادبه و حوقلى و قدورى و ابن اسحاق منجم و بطليموس و ديگران . و ما از اقليم نخست آغاز ميكنيم ، و خداى ، سبحانه و تعالى ، به بخشايش و نيكيش ما را از لغزش نگاه ميدارد .
اقليم نخستين :
در جهت غربى اين اقليم جزاير خالدات واقع است ، همان محلى كه بطليموس اندازه گرفتن طولهاى شهرها را از آن آغاز كرده است و اين جزاير در قسمت خشكى اقليم مزبور نيست بلكه در درياى محيط است و عبارت از جزاير فراوانى است كه بزرگترين و مشهورترين آنها سه جزيره است و ميگويند اين جزاير آباد است . و ما خبر يافتيم كه كشتيهاى فرنگيان در اواسط اين قرن
هامش
[ 1 - ) ] ( ب ) حموى .
[ 2 - ) ]. Sicile[ 3 - ) ]. Malaga